"A dream?"

"A dream? what is a dream? And is our life not a dream?" 

Ναι, ναι, στο τέλος, τους διέφθειρα όλους! Πώς έγινε αυτό; — δεν ξέρω, μα το θυμάμαι πολύ καλά. Το όνειρό μου που διέσχισα χιλιάδες χρόνια, έχει αφήσει μέσα μου ένα αίσθημα συνεχείας∙ το μόνο που ξέρω, είναι πως εγώ ήμουν η αιτία του πρώτου αμαρτήματος. Σα μολυσματική αρρώστια, σαν ένα μόριο χολέρας που μπορεί να μολύνει ολόκληρη αυτοκρατορία, έτσι και ‘γώ μόλυνα με την παρουσία μου την γη της ευτυχίας που ως τα τότες ήτανε αθώα. Μάθανε να λένε ψέματα και τους άρεσε το ψέμα, και μάθανε την ομορφιά του ψέματος. Ίσως, όλ' αυτά ν' αρέσανε πολύ αθώα, για τ' αστεία, από απλή φιλαρέσκεια, σαν ένα ευχάριστο παιχνίδι, κι ίσως πραγματικά εξ αιτίας κάποιου μορίου, μα αυτό το μόριο εισχώρησε μεσ' στην καρδιά τους και τους φάνηκε ευχάριστο. Ύστερα από λίγο, γεννήθηκε κι η ηδυπάθεια, η ηδυπάθεια γέννησε τη ζηλοτυπία, η ζηλοτυπία τη σκληρότητα... Α, δεν ξέρω, δε θυμάμαι, μα σε λίγο, πολύ γρήγορα, χύθηκε το πρώτο αίμα: αυτό τους κατέπληξε, τους τρόμαξε, κι άρχισαν ν' απομακρύνονται ο ένας από τον άλλο, και να χωρίζονται. Σχηματίστηκαν συμμαχίες, μα εναντίον των άλλων. Ακούστηκαν μομφές και κατηγορίες. Μάθανε τ' είναι ντροπή, και κάνανε αρετή τη ντροπή. Τους γεννήθηκε μέσα τους το αίσθημα της τιμής, και κάθε συμμαχία ύψωσε πάνω της το λάβαρό της. Άρχισαν να κακομεταχειρίζονται τα ζώα, και τα ζώα φύγανε από κοντά τους για να κρυφτούνε μεσ' στα δάση και τους εχθρεύτηκαν. Άρχισε ένας αιώνας αγώνων για την ιδιοτέλεια, τον ατομικισμό, την προσωπικότητα, τη διάκριση του δικού μου και του δικού σου. Αρχίσανε να μιλούνε διαφορετικές γλώσσες. Μάθανε τη θλίψη κι αγαπήσανε τη θλίψη. Ποθήσανε την οδύνη κι είπανε πως μόνο με την οδύνη αποκτιέται η αλήθεια. Κι έκανε την εμφάνισή της η επιστήμη. Σα γίνανε κακοί, τότες αρχίσανε να μιλάνε για την αδελφοσύνη και τον ανθρωπισμό, και τότες καταλάβανε αυτές τις ιδέες. Σαν γίνανε εγκληματίες, τότες επινοήσανε τη δικαιοσύνη και θεσπίσανε πλήρεις κώδικες για να τη διατηρήσουν, κι ύστερα, για να εξασφαλίσουν το σεβασμό γι' αυτούς τους κώδικες, θεσπίσανε τη.  λαιμητόμο. Τώρα πια, πολύ αμυδρά θυμούνταν αυτά που είχανε χάσει, και μάλιστα δε θέλανε να πιστέψουνε πως άλλοτε ήτανε αθώοι κι ευτυχισμένοι. Κοροϊδεύαν αδιάκοπα το ότι μπορεί παλιότερα να ήταν ευτυχισμένοι, και λέγανε πως ήταν όνειρο. Και μάλιστα δεν μπορούσαν να το φανταστούν αισθητά ή εικονικά, κι όμως, τι θαυμαστό και παράξενο πράγμα! μ' όλο που είχαν χάσει την πίστη τους στη παλιά τους ευτυχία, μ' όλο που λέγανε πως ήτανε παραμύθι για μωρά παιδιά, ωστόσο, τόσο μεγάλη ήταν η επιθυμία τους να ξανακατακτήσουν την αθωότητα και την ευτυχία, που γονατίσανε μπροστά στους πόθους της καρδιάς τους, χτίσανε ναούς και προσεύχονταν στην ιδέα τους, στην «επιθυμία» τους, μ' όλο που ξέρανε πως ήταν απραγματοποίητη, μα δεν παύανε να τη λατρεύουν με προσευχές και δάκρυα. Κι όμως, αν μπορούσαν να ξαναγυρίσουν σ' αυτή την κατάσταση της αθωότητας και της ευτυχίας που είχανε χάσει, κι αν τους έδειχναν αμυδρά και τους ρωτούσαν αν πραγματικά θέλανε να ξαναγυρίσουν — σίγουρα θ' αρνιόνταν. Σ' αυτό μου απαντούσαν: «Είμαστε ψεύτες, κακοί και άδικοι∙ έστω∙ το ξέρουμε, κλαίμε κι υποφέρουμε γι' αυτό και επιβάλλουμε στους εαυτούς μας μαρτύρια και τιμωρίες χειρότερες ίσως από κείνες που θα μας επιβάλει ο Φιλεύσπλαχνος Κριτής σα μας δικάσει, και που ούτε τ' όνομά του δεν ξέρουμε. Μα έχομε την επιστήμη και χάρη σ' αυτήν θα ξαναβρούμε την αλήθεια, και τότες θα την αποδεχτούμε συνειδητά. Η γνώση είναι ανώτερη απ' το συναίσθημα, κι η συνείδηση της ζωής ανώτερη απ' τη ζωή. Η επιστήμη θα μας δώσει τη σοφία, η σοφία θα μας αποκαλύψει τους νόμους και η γνώση των νόμων της ευτυχίας είναι πάνω από την ευτυχία.» Αυτά λέγανε και, ύστερα από κάτι τέτοια λόγια, ο καθένας ξανάρχιζε ν' αγαπάει τον εαυτό του με ολοένα πιο εγωιστική αγάπη, γιατί θα τους ήταν αδύνατο να κάνουν διαφορετικά. Και τότε, ο καθένας τους αγαπούσε τόσο ζηλότυπα την προσωπικότητά του που προσπαθούσε να εξευτελίσει και να ταπεινώσει με κάθε μέσο την προσωπικότητα των άλλων∙ ήτανε ζήτημα ζωής. Εμφανίστηκε η δουλεία, και μάλιστα και η εθελοδουλεία. Οι αδύνατοι υποτάχθηκαν πρόθυμα στους ισχυρότερους, φτάνει αυτοί να τους βοηθούσαν να συντρίψουν τους πιο αδύνατους απ' αυτούς. Εμφανίστηκαν και οι δίκαιοι, που ήρθαν σ' αυτούς τους ανθρώπους για να τους μιλήσουν, θρηνώντας για την αλαζονεία τους και κατηγορώντας τους που έχασαν το μέτρο και την αρμονία, που χάσανε την αιδημοσύνη τους. Μα τους κορόιδεψαν και τους λιθοβόλησαν. Το αίμα των αγίων έτρεξε πάνω στα προαύλια των ναών. Εξ άλλου, ήρθαν κι άλλοι που σκέφτηκαν ν' αποκαταστήσουν την αρμονία ανάμεσα στους ανθρώπους σε τρόπο που, χωρίς ο καθένας να παύει να αγαπά τον εαυτό του περισσότερο από τον πλησίον του, να μην αποτελεί ωστόσο εμπόδιο και ενόχληση για τους άλλους και όλοι μαζί να σχηματίσουν ένα είδος κοινωνίας όπου να ζούσανε μονιασμένοι. Μακρόχρονοι πόλεμοι υποδαυλίστηκαν για να επιβληθεί αυτή η αρχή. Οι μαχητές δεν πιστεύανε λιγότερο σταθερά πως η επιστήμη, η σοφία και το συναίσθημα της προσωπικής ασφάλειας θα αναγκάζανε επιτέλους τους ανθρώπους να συμφωνήσουν για τις βάσεις μιας λογικής κοινωνίας και γι' αυτό, στο μεταξύ, για να επισπεύσουν τα πράγματα, οι «πούροι» προσπαθούσαν να απαλλαγούν απ' όλους όσοι δεν ήτανε πούροι και δεν καταλάβαιναν την ιδέα τους, για να μην εμποδίζουν το θρίαμβό τους. Μα γρήγορα εξασθένισε το συναίσθημα της προσωπικής αυτοσυντήρησης, κι ανέβηκαν οι αλαζόνες κι οι φιλήδονοι που απαιτούσαν όλα, ή τίποτα. Και για ν' αποκτήσουν αυτά τα όλα, χρειάστηκε να καταφύγουν στην αγριότητα, κι όταν δεν πετύχαιναν, στην αυτοκτονία. Έγιναν θρησκείες για τη λατρεία της ανυπαρξίας και της αυτοκαταστροφής, εν ονόματι της αιώνιας γαλήνης στους κόλπους του μηδενός. Τελικά, αυτοί οι άνθρωποι κουράστηκαν από τον χωρίς νόημα μόχθο και τα πρόσωπά τους πήρανε τα στίγματα της οδύνης∙ έτσι, αυτοί οι άνθρωποι διακήρυξαν πως η οδύνη, είναι ομορφιά, αφού μόνο απ' την οδύνη υπάρχει η σκέψη, άρχισαν να υμνούν την οδύνη στα τραγούδια τους. Εγώ τριγύριζα απελπισμένος ανάμεσά τους κι έκλαιγα γι' αυτούς, μα τώρα τους αγαπούσα ίσως περισσότερο από πριν, τότε που τα πρόσωπά τους δεν είχανε γνωρίσει την οδύνη και ήτανε αθώα και τόσο ωραία. Ξανάρχισα ν' αγαπάω τη βρώμικη γης τους πιο πολύ από τότες που ήτανε παράδεισος, μόνο και μόνο γιατί ήρθε ο πόνος. Αλλοίμονο, πάντα μου αγάπησα τον πόνο και τη θλίψη, μα μόνο για μένα, κι έκλαψα για κείνους και τους λυπόμουν. Άπλωνα τα χέρια μου σ' αυτούς και κατηγορούσα τον εαυτό μου μέσ' στην απελπισία μου και περιφρονούσα τον εαυτό μου. Τους είπα πως εγώ τα είχα κάνει όλ' αυτά, εγώ και μόνο, πως εγώ τους είχα φέρει τη διαφθορά, τη πανούκλα και το ψέμα! Τους παρακάλεσα να με σταυρώσουν, και τους είπα πως να φτιάξουν το σταυρό. Δεν μπορούσα, δεν είχα τη δύναμη να σκοτωθώ, μα ήθελα να πάρω πάνω μου όλους τους πόνους, ποθούσα την οδύνη και ποθούσα να χύσω μέσα σ' αυτή την οδύνη ακόμα και την τελευταία ρανίδα απ' το αίμα μου. Μα εκείνοι καγχάζανε, και στο τέλος με πήρανε για τρελό μυστικιστή. Έτσι, αυτοί με δικαιολογούσανε και λέγανε πως απόκτησαν εκείνο που γυρεύανε, και πως δε μπορούσε παρά να γίνει αυτό που έγινε. Στο τέλος, μου δηλώσανε πως άρχισαν να με βρίσκουν επικίνδυνο και πως αν δε σώπαινα θα με κλείνανε στο φρενοκομείο. Και τότε η ψυχή μου πλημμύρισε από τόσο δυνατή θλίψη που σφίχτηκε η καρδιά μου, ένοιωσα πως θα πέθαινα, και τότε ∙∙∙ τότε ξύπνησα."

Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι, "Το όνειρο ενός γελοίου" (απόσπασμα)

Rain

"Sento in seno ch'in pioggia di lacrime..." 

(από την όπερα του Vivaldi, "Giustino ")

Anderson & Roe,  A Rain of Tears

"Γίνετε ήλιος και όλος ο κόσμος θα σας ιδεί"

Viktor Vasnetsov, Moving house, 1876

"Δε δίνω φράγκο", μουρμούρισε αηδιασμένα και περιφρονητικά ο Ρασκόλνικωφ, που δεν φαινότανε αποφασισμένος να μιλήσει. Έκανε και πάλι πως θα σηκωθεί, σα να ήθελε να φύγει, αλλά ξανακάθισε με ολοφάνερη απελπισία. 

"Δε δίνετε φράγκο! Είσαστε δύσπιστος και νομίζετε ότι προσπαθώ να σας καλοπιάσω κατά τρόπο χοντροειδή. Πόσο χρονών όμως είσαστε; Και τι καταλαβαίνετε απ' όλα αυτά τα πράγματα; Σκαρώσατε μια θεωρία και νιώθετε τώρα ντροπή γιατί πέσατε έξω και γιατί αποδείχτηκε ότι δεν είναι καθόλου πρωτότυπη στην πράξη. Το αποτέλεσμα ήτανε άσχημο, σεις όμως δεν είσαστε από τους ανεπανόρθωτα χαμένους παλιανθρώπους. Δεν είσαστε μάλιστα καθόλου παλιάνθρωπος. Φτάσατε στα άκρα, δίχως να βασανίσετε πολύ το μυαλό σας. Ξέρετε τί λέω για σας; Σας βλέπω σαν άνθρωπο που θα προτιμούσε να τον κάνουν κομμάτια, παρά να σκοτώσει, και που θα κοίταζε τον δήμιο του χαμογελώντας, φτάνει μονάχα να είχε βρει μια πίστη ή έναν θεό.

Βρέστε κάτι τέτοιο και θα ζήσετε! Πρώτα - πρώτα είναι καιρός πια ν' αλλάξετε αέρα. Ο πόνος επίσης είναι καλό πράγμα. Υποφέρετε λοιπόν. Ίσως να 'χει δίκιο ο Νικολάι που θέλει να υποφέρει. Ξέρω πως δεν πιστεύετε σε τίποτα, αλλά παρατήστε τις ψευτοφιλοσοφίες και δοθείτε στη ζωή με την ψυχή σας, δίχως να το ψιλοκοσκινίζετε. θα ιδείτε ότι θα σας βγάλει κατ' ευθείαν στον γιαλό και θα μπορέσετε να μείνετε όρθιος. Ποιος είναι ο γιαλός; Δεν ξέρω. Πιστεύω μόνο ότι έχετε μπροστά σας πολλά χρόνια ακόμα. Τώρα, ακούτε αυτά που σας λέω σαν κατήχηση που την έμαθα απ' έξω, ίσως όμως να τα ξαναθυμηθείτε αργότερα και μπορεί να σας φανούν τότε χρήσιμα. Γι' αυτό σας τα λέω. Κι ακόμα, είναι ευτύχημα που η σκοτωμένη ήτανε μια κακιά γριά. Αν σας ερχότανε στο μυαλό καμμιά άλλη θεωρία, μπορεί να κάνατε κάτι άλλο, εκατομμύρια φορές χειρότερο... Ίσως θα πρέπει να λέτε δόξα σοι ο θεός. Δεν ξέρετε. Μπορεί ο θεός να σας φυλάει για κάποιον λόγο. Κάνετε κουράγιο και μη φοβόσαστε. Σας φοβίζει η μεγάλη δοκιμασία που θ' αντιμετωπίσετε; Είναι ντροπή να 'χετε τέτοιον φόβο. Αφού κάνατε το μεγάλο βήμα, δε μπορείτε να γυρίσετε πίσω. Υπάρχει εδώ ένα ζήτημα δικαιοσύνης. Κάνετε αυτό που απαιτεί η δικαιοσύνη. Το ξέρω πως δε με πιστεύετε σήμερα, μαρτυράς μου όμως ο θεός ότι η ζωή θα νικήσει. Σεις ο ίδιος θα ξαναρχίσετε ύστερα να την αγαπάτε. Σήμερα σας λείπει αέρας, χρειαζόσαστε αέρα, αέρα!".

Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι, από  «Έγκλημα και τιμωρία»

Rachmaninov Musical Moment No.4 in E minor (Nikolai Lugansky)

"Compensation"

For each ecstatic instant
We must an anguish pay
In keen and quivering ratio
To the ecstasy.

For each beloved hour
Sharp pittances of years,
Bitter contested farthings
And coffers heaped with tears.

by Emily Dickinson

Franz Liszt- Hungarian Rhapsody No.2

El Greco, Saint Jerome as Scholar

El Greco, Saint Jerome as Scholar, 1610 (λάδι σε καμβά)

Metropolitan Museum New York

Ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος (Ελ Γκρέκο) δημιούργησε τουλάχιστον πέντε έργα ζωγραφικής με θέμα τον Άγιο Ιερώνυμο. Σε αυτή την εκδοχή, από τα τελευταία χρόνια της ζωής του ζωγράφου, ο άγιος παρουσιάζεται να φοράει τα κόκκινα ράσα του καρδινάλιου και να κάθεται μπροστά από ένα ανοιχτό βιβλίο, κάτι που υποδεικνύει το ρόλο του ως μεταφραστή της Βίβλου από τα ελληνικά στα λατινικά. Παριστάνεται λιπόσαρκος, με βυθισμένα χαρακτηριστικά και μακριά λευκή γενειάδα, στοιχεία που παραπέμπουν στη γνώριμη μορφή του μετανοούντος. Το έργο είναι αξιόλογο κυρίως για το νέο τρόπο με τον οποίο ο καλλιτέχνης συνθέτει τις δύο πλευρές του Αγίου Ιερώνυμου, τη λόγια και την ασκητική.

"αέναο παρελθόν"

φωτ. celia g.

Τέλος έρχομαι στο σύγχρονο ελληνικό δράμα. Τα κεντρικά στοιχεία του ελληνικού δράματος είναι, από τη μια μεριά, η τριπλή αναφορά που περιέχει για μας η παράδοση: Αναφορά στους αρχαίους Έλληνες, αναφορά στο Βυζάντιο, αναφορά στη λαϊκή ζωή και κουλτούρα, όπως αυτή δημιουργήθηκε στους τελευταίους αιώνες του Βυζαντίου και κάτω από την Τουρκοκρατία. Από την άλλη μεριά, η αντιφατική και, θα μπορούσε να πει κανείς, ψυχοπαθολογική σχέση μας με τον δυτικοευρωπαϊκό πολιτισμό, που περιπλέκεται ακόμα περισσότερο από το γεγονός ότι ο πολιτισμός αυτός έχει μπει εδώ και δεκαετίες σε μια φάση έντονης κρίσης και υποβόσκουσας αποσύνθεσης.

Η διπλή και ταυτόχρονη αναφορά στην αρχαία Ελλάδα και στο Βυζάντιο, που αποτέλεσε το επίσημο «πιστεύω» του νεοελληνικού κράτους και του πολιτιστικού κατεστημένου της χώρας οδήγησε και οδηγεί σε αδιέξοδο, κατά πρώτο και κύριο λόγο διότι οι δυο αυθεντίες που επικαλείται βρίσκονται σε διαμετρική αντίθεση μεταξύ τους. Ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός είναι πολιτισμός ελευθερίας και αυτονομίας, που εκφράζεται στο πολιτικό επίπεδο στην πολιτεία ελεύθερων πολιτών που συλλογικά αυτοκυβερνώνται και στο πνευματικό επίπεδο με την ακατάπαυστη επαναστατική ανανέωση και αναζήτηση. Ο βυζαντινός πολιτισμός είναι πολιτισμός θεοκρατικής ετερονομίας, αυτοκρατορικού αυταρχισμού και πνευματικού δογματισμού. Στο Βυζάντιο δεν υπάρχουν πολίτες, αλλά υπήκοοι του αυτοκράτορα, ούτε στοχαστές, μόνο σχολιαστές ιερών κειμένων. Η προσπάθεια συνδυασμού και συμφιλίωσής τους δεν μπορούσε παρά να νεκρώσει κάθε δημιουργική προσπάθεια και να οδηγήσει σε ένα στείρο σχολαστικισμό, όπως αυτός που χαρακτήριζε το πνευματικό κατεστημένο της χώρας επί ενάμιση σχεδόν αιώνα μετά την ανεξαρτησία και που επαναλάμβανε τα χειρότερα μιμητικά στοιχεία του Βυζαντίου.

Καθ’ όσο ξέρω, είμαστε ο μόνος λαός με μεγάλο πολιτιστικό παρελθόν που πρόσφερε στον κόσμο το γελοίο και θλιβερό θέαμα προσπάθειας τεχνητής επαναφοράς της γλώσσας που μιλιόταν πριν από 25 αιώνες. Ούτε οι Ιταλοί προσπάθησαν να ξαναζωντανέψουν τα λατινικά, ούτε οι Ινδοί τα σανσκριτικά. Και είναι εξίσου χαρακτηριστικό ότι ενώ η Δυτική Ευρώπη, στους δυο περασμένους αιώνες γέννησε δεκάδες λαμπρούς ελληνιστές, μόνο τρία ονόματα έχουμε που μπορούν να σταθούν αχνά στο ίδιο επίπεδο με αυτούς: Τον Κοραή, τον Βερναρδάκη και τον Συκουτρή –τον οποίο Συκουτρή οδήγησε χαρακτηριστικά σε αυτοκτονία ο φθόνος και το μίσος των κηφήνων του εν Αθήνησι Πανεπιστημίου.

Περηφανευόμαστε ότι είμαστε απόγονοι των αρχαίων, αλλά για να μάθουμε τι έλεγαν και τι ήταν οι αρχαίοι πρέπει να προσφύγουμε σε ξένες εκδόσεις και σε ξένες μελέτες. Αυτή η ίδια στάση έκανε ασφαλώς επίσης αδύνατη τη γονιμοποίηση της λαϊκής παράδοσης και τη μεταφορά της στο χώρο της έντεχνης παιδείας, με εμφατική εξαίρεση την ποίηση. Αρκεί να σκεφτεί κανείς ότι ο τεράστιος μουσικός πλούτος της λαϊκής μουσικής σε μελωδίες, ρυθμούς, κλίμακες και όργανα έμεινε νεκρός στα χέρια των νεοελλήνων συνθετών, όπως έμεινε άχρηστος και ο αρχιτεκτονικός και διακοσμητικός πλούτος της λαϊκής παράδοσης.

Τέλος, αυτή η αναφορά στα δύο μεγάλα παρελθόντα, με τον αποστειρωτικό τρόπο που ετέθη, είναι στη ρίζα της σχιζοφρενικής μας σχέσης με το δυτικοευρωπαϊκό πολιτισμό, του συνδυασμού ενός κακομοιριασμένου αισθήματος κατωτερότητας και μιας ψωροπερήφανης και αστήρικτης αυθάδειας. Έτσι παίρνουμε από τους ξένους τις BMW, τις τηλεοράσεις, τα κατεψυγμένα, κλπ, κλπ, χωρίς να μιλήσω για τα πακέτα Ντελόρ και τους βρίζουμε για την υποδούλωσή τους στην τεχνική και στον ορθολογισμό τους. Πράγματα που η Δύση βέβαια δεν περίμενε τους νεοφώτιστους ελληνορθόδοξους για να τα κριτικάρει και να τα καταγγείλει η ίδια και που δεν απαλείφονται με μια ετήσια εκδρομή στο Άγιο Όρος. Φαντάζομαι ότι δεν περιμένετε από μένα να δώσω συνταγές για το πώς θα μπορούσαμε να υπερβούμε αυτή τη δραματική βουβαμάρα που πολιτισμικά μας χαρακτηρίζει σήμερα. Για ένα πράγμα είμαι βέβαιος: αυτό που από την ελληνική ιστορία διαδόθηκε, γονιμοποίησε τον κόσμο και παραμένει σημείο αναφοράς και πηγή έμπνευσης είναι η αρχαία ελληνική δημιουργία και η ανάδυση μέσα από αυτήν των ιδεών της αυτονομίας και της ελευθερίας. Αν η Δυτική Ευρώπη μπόρεσε, με τη σειρά της, να μεγαλουργήσει κι αυτή επί δέκα σχεδόν αιώνες, είναι και διότι μπόρεσε να συγκροτήσει μέσα από τις δυο Αναγεννήσεις, την κλασσική εποχή, το Διαφωτισμό και τις μετέπειτα εξελίξεις, μια σχέση δημιουργικού διαλόγου κι όχι μιμητικής επανάληψης με τα αρχαία ελληνικά σπέρματα. Για μας σήμερα, αν είμαστε ικανοί να τον συγκροτήσουμε, ένας τέτοιος διάλογος που προϋποθέτει και τη βαθιά γνώση και το σεβασμό της λαϊκής μας παράδοσης δεν μπορεί παρά να είναι διπλός: και με τους αρχαίους και με την τεράστια πολιτιστική κληρονομιά της Δυτικής Ευρώπης.

Όπως το ανέφερα ήδη, και αυτός ο δυτικός πολιτισμός περνάει σήμερα μια βαθιά κρίση που δεν ξέρουμε αν και πότε θα μπορέσουν οι δυτικοί λαοί να την ξεπεράσουν. Είτε το θέλουμε είτε δεν το θέλουμε, στο ίδιο καράβι είμαστε μπαρκαρισμένοι κι εμείς και δεν εννοώ τις οικονομικές και διπλωματικές διασυνδέσεις. Αν μπορέσουμε να αφομοιώσουμε δημιουργικά τον απέραντο πολιτισμικό πλούτο που δημιούργησε η Δύση –και που περιέχει έστω και ανεπαρκώς την αρχαία ελληνική αναφορά-θα μπορέσουμε ίσως να μιλήσουμε μια πραγματικά δική μας γλώσσα και να παίξουμε την παρτίδα μας σε μια νέα πολιτιστική συμφωνία. Αλλιώς θα εξακολουθήσουμε να βράζουμε στο ζουμί μας και να καλλιεργούμε την περιθωριακή μας ασημαντότητα.

Κορνήλιος Καστοριάδης

πηγή: Erleichda

"δύο και δύο κάνουν πέντε..."

Zinaida Serebriakova, House of Cards (1919) 

"Τα αξιοσέβαστα μυρμήγκια  άρχισαν από τη μυρμηγκοφωλιά και θα τελειώσουν ασφαλώς εκεί, πράγμα που τους περιποιεί μεγάλη τιμή για την επιμονή τους και το θετικό τους πνεύμα. Ο άνθρωπος όμως είναι επιπόλαιο πλάσμα, ανισόρροπο και ίσως όπως ο παίκτης του σκακιού, αγαπά μόνο το παίξιμο κι όχι το σκοπό του παιχνιδιού. Και ποιος ξέρει (δεν μπορούμε να απαντήσουμε με βεβαιότητα), ίσως ο σκοπός στον οποίο τείνει η ανθρωπότητα να είναι δηλαδή μόνο το ακατάπαυστο παίξιμο· ενδιαφέρεται μόνο για την ίδια τη ζωή, κι όχι για το σκοπό της, που δεν είναι άλλος βέβαια παρά το δύο και δύο κάνουν τέσσερα, δηλαδή ένας τύπος. Μα το δύο και δύο κάνουν τέσσερα, αυτό δεν είναι πια η ζωή, κύριοι, είναι η αρχή του θανάτου. Άλλωστε πάντα το φοβόταν το δύο και δύο κάνουν τέσσερα, το φοβάμαι ακόμη κι εγώ. Ας παραδεχτούμε πως ο άνθρωπος άλλο δεν κάνει παρά να αναζητάει το δύο και δύο κάνουν τέσσερα· διασχίζει ωκεανούς ριψοκινδυνεύει τη ζωή του ψάχνοντας, μα πραγματικά φοβάται να βρει κάτι, φοβάται στα γερά. Καταλαβαίνει ότι, όταν θα το βρει, δεν θα έχει πια τίποτε άλλο να ζητήσει. Οι εργάτες σαν αποτελειώνουν τη δουλειά τους  παίρνουν τουλάχιστον χρήματα, πάνε στο καπηλειό κι έπειτα ψάχνουν πάλι για δουλειά. Και να, βρίσκουν για άλλες έξι  μέρες. Μα ο άνθρωπος πού θα πάει; Ναι, βλέπει κανείς ότι στενοχωριέται, όταν φτάνει στο σκοπό του. Αγαπά την πορεία προς ένα σκοπό, μα όχι και την απόλυτη επίτευξή του. Αυτό είναι βέβαια παράξενο. Με μια λέξη ο άνθρωπος είναι παράξενα καμωμένος. Δίχως άλλο υπάρχει ένα αστείο μέσα σε όλα αυτά. Μα το δύο και δύο κάνουν τέσσερα, αυτό είναι ανυπόφορο. Δύο και δύο κάνουν τέσσερα! Κατά τη γνώμη μου, κύριοι, είναι αυθάδεια. Το δύο και δύο κάνουν τέσσερα, μοιάζει με κάποιον αναιδή που στέκεται στη μέση του δρόμου με τα χέρια στη μέση και σου τον φράζει, σε προκαλεί. Συμφωνώ, δύο και δύο κάνουν τέσσερα, είναι ένα θαυμάσιο πράγμα· ε λοιπόν, και το δύο και δύο κάνουν πέντε, είναι καμιά φορά πιο χαριτωμένο."

Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι, από Το υπόγειο, μετ. Γιώργης Σημηριώτης, σελ. 42,43 (Ελευθεροτυπία, ειδική έκδοση, 2006)

"Ausência" - Carlos Drummond

"A ausência é um estar em mim."

Candido Portinari, "Young woman" 1934

ΑΠΟΥΣΙΑ (Ausência )

Για πολύ καιρό σκεφτόμουν ότι η απουσία είν' έλλειψη.

Και λυπόμουν, ο άσxετος, για την έλλειψη.

Σήμερα δεν λυπάμαι γι' αυτήν.

Δεν υπάρxει έλλειψη στην απουσία.

Η απουσία είναι μια ύπαρξη μέσα μου

Και την νιώθω, λευκή, τόσο ενωμένη,

αγκαλιασμένη απ' τα μπράτσα μου,

που γελώ, και xορεύω κι επινοώ

xαρούμενα επιφωνήματα.

Γιατί την απουσία, αυτή την αφομοιωμένη απουσία,

Κανείς δεν την κλέβει πια από μένα.

(Μετάφραση: Αντρέα Παγουλάτου)

Ausência
Por muito tempo achei que a ausência é falta. 

E lastimava, ignorante, a falta. 

Hoje não a lastimo. 

Não há falta na ausência. 

A ausência é um estar em mim. 

E sinto-a, branca, tão pegada, aconchegada nos meus braços, 

que rio e danço e invento exclamações alegres, 

porque a ausência, essa ausência assimilada, 

ninguém a rouba mais de mim.
Carlos Drummond de Andrade**

**Ο Carlos Drummond de Andrade (1902 - 1987) θεωρείται ένας από τους μεγαλύτερους ποιητές της Βραζιλίας όλων των εποχών (μάλιστα, το ποίημά του "Canção Amiga" ("Friendly Song"), είναι τυπωμένο στο χαρτονόμισμα των 50 cruzados). Το έργο του εμφανίζει γλωσσική ελευθερία και ελεύθερο στίχο. Ο Alfredo Bosi δήλωσε σχετικά με την ποίησή του: "The work of Drummond reaches – as Fernando Pessoa and Jorge de Lima and Murilo Mendes Herberto Helder – a coefficient of loneliness that detached from the soil of history, leading the reader to an attitude free of references, trademarks or ideological or prospective" (1994).

Remember

"Remember, Remember the 5th of November" 
φωτογραφία του John Dillwyn, 
από τον εορτασμό της Guy Fawkes Night, το 1854.

Το 1605 οργανώθηκε από μια ομάδα καθολικών η Συνωμοσία της Πυρίτιδας. Η συνομωσία ήταν αντίδραση στην τυραννική βασιλεία του Ιακώβου Α' και στα σκληρά μέτρα του προτεστάντη βασιλιά απέναντι στους Καθολικούς. Ως σκοπό είχε τη δολοφονία του βασιλιά Ιακώβου Α' της Αγγλίας, της οικογένειάς του καθώς και μελών της αριστοκρατίας, με την ανατίναξη των κτιρίων του Βρετανικού Κοινοβουλίου στο Λονδίνο, κατά την έναρξη της Βουλής στις 5 Νοεμβρίου. Η σύλληψη του Γκάι Φωκς, ενός εκ των συνωμοτών, οδήγησε στην αποκάλυψη και των άλλων συνωμοτών. Οι συνωμότες καταδικάστηκαν και εκτελέστηκαν με αγχόνη και διαμελισμό. Σε ανάμνηση της αποτυχημένης απόπειρας να ανατινάξουν το Κοινοβούλιο, η 5η Νοεμβρίου, στην Αγγλία και σε άλλες χώρες,  εορτάζεται σαν Νύχτα του Γκάι Φωκς (Guy Fawkes Night ή Bonfire Night). 

John Lennon, Remember *

*Στο τέλος του τραγουδιού ο Lennon τραγουδάει: Remember, Remember the 5th of November (αναφορά στην Guy Fawkes Night) και τότε ακούγεται μια έκρηξη.

...σαν τα ποτάμια

"Οι άνθρωποι μοιάζουν με τα ποτάμια: το νερό τρέχει το ίδιο παντού και πάντοτε στην κοίτη τους, όμως, τα ποτάμια σ’ άλλα τους μέρη είναι στενά, ορμητικά, σ’ άλλα πλατιά, ήσυχα, καθαρά, κρύα και σ’ άλλα θολά και χλιαρά. Έτσι συμβαίνει και με τους ανθρώπους. Ο καθένας μας κουβαλάει μέσα του το πρόπλασμα όλων των ιδιοτήτων του ανθρώπινου γένους και ανάλογα πότε εκδηλώνει αυτές και πότε τις άλλες με αποτέλεσμα συχνά να εμφανίζεται τελείως αγνώριστος, ενώ ταυτόχρονα εξακολουθεί να διατηρεί την ιδιαίτερη φύση του. Σε ορισμένους ανθρώπους οι μεταβολές αυτές εκδηλώνονται με ασυνήθιστη ένταση και εναλλαγή. Ένας τέτοιος άνθρωπος ήταν και ο (Ντμίτρι Ιβάνοβιτς) Νεχλιούντοφ..."

Leo Tolstoy, Ανάσταση, μτφ. Γεράσιμος Κυριακάτος,εκδ. Γκοβόστη, σελ. 236

"A man in his life"

photo: celia g.

A man doesn't have time in his life

to have time for everything. 

He doesn't have seasons enough to have

a season for every purpose.

 Ecclesiastes

Was wrong about that. 

A man needs to love and to hate at the same moment,

to laugh and cry with the same eyes,

with the same hands to throw stones and to gather them,

to make love in war and war in love. 

And to hate and forgive and remember and forget,

to arrange and confuse, to eat and to digest

what history

takes years and years to do. 

A man doesn't have time.

When he loses he seeks, when he finds

he forgets, when he forgets he loves, when he loves

he begins to forget.  

And his soul is seasoned, his soul

is very professional. 

Only his body remains forever

an amateur.

 It tries and it misses,

gets muddled, doesn't learn a thing,

drunk and blind in its pleasures

and its pains. 

He will die as figs die in autumn,

Shriveled and full of himself and sweet,

the leaves growing dry on the ground,

the bare branches pointing to the place

where there's time for everything.

Written by  Yehuda Amichai *

Ο Yehuda Amichai (1924-2000) ήταν ένας Ισραηλινός ποιητής και κατά πολλούς ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους ποιητές. 

«Amichai's poetry deals with issues of day-to-day life, and with philosophical issues of the meaning of life and death. His work is characterized by gentle irony and original, often surprising imagery. Like many secular Israeli poets, he struggles with religious faith. His poems are full of references to God and the religious experience. He was described as a philosopher-poet in search of a post-theological humanism. Amichai has been credited with a "rare ability for transforming the personal, even private, love situation, with all its joys and agonies, into everybody's experience, making his own time and place general."» (en.wikipedia.org)

«Lord who mad the lion and the lamb... »

"...You decreed I should be what I am.
Would it spoil some vast eternal plan?
If I were a wealthy man...."

Marc Chagall, ‘De Violist’
[O Μαρκ Σαγκάλ (1887 –1985) ήταν Γάλλος ζωγράφος, Ρωσο-εβραϊκής καταγωγής. Θεωρείται ένας από τους μεγαλύτερους καλλιτέχνες της μοντέρνας τέχνης.]

"If I Were a Rich Man" is a popular song from the 1964 musical Fiddler on the Roof. It was written by Sheldon Harnick and Jerry Bock. The song is performed by Tevye, the main character in the musical, and reflects his dreams of glory.

The title is inspired by a 1902 monologue by Sholem Aleichem in Yiddish, Ven ikh bin Rothschild (If I were a Rothschild),] a reference to the wealth of the Rothschild family, although the content is quite different. The lyric is based in part on passages from Sholem Aleichem’s 1899 short story "The Bubble Bursts." Both stories appeared in English in the 1949 collection of stories Tevye's Daughters.(en.wikipedia.org)

«If I were a rich man» 
από το μιούζικαλ Fiddler on the roof

"Sunrise Sunset"

"One season following another

Laden with happiness and tears" 

 Από την ταινία Fiddler on the Roof

το υπέροχο τραγούδι του γάμου. !!!!!

Is this the little girl I carried?

Is this the little boy at play?

I don't remember growing older

When did they?

When did she get to be a beauty?

When did he grow to be so tall?

Wasn't it yesterday

When they were small?

Sunrise, sunset

Sunrise, sunset

Swiftly flow the days

Seedlings turn overnight to sunflowers

Blossoming even as they gaze

 Sunrise, sunset

Sunrise, sunset

Swiftly fly the years

One season following another

Laden with happiness and tears

One season following another

Laden with happiness and tears

Sunrise, sunset

Sunrise, sunset

music

"Music expresses that which cannot be said and on which it is impossible to be silent."

Paganini - Violin Concerto No. 3

"Dearest Father..."

"Πολυαγαπημένε πατέρα,

πρόσφατα με ρώτησες κάποια φορά γιατί ισχυρίζομαι πως σε φοβάμαι. Εγώ δεν ήξερα, ως συνήθως, τι να σου απαντήσω, εν μέρει ακριβώς λόγω του φόβου που νιώθω για σένα, εν μέρει επειδή στην αιτιολόγηση του φόβου αυτού συγκαταλέγονται πάρα πολλές λεπτομέρειες, που εν τη ρύμη του λόγου εγώ ούτε κατά το ήμισυ δεν θα μπορούσα να τις συγκρατήσω. Κι αν εδώ προσπαθώ να σου απαντήσω γραπτώς, μόνο ανολοκλήρωτο κατά πολύ θα αποβεί και τούτο, επειδή και κατά τη γραφή ο φόβος και οι συνέπειές του με κωλύουν έναντί σου κι επειδή το μέγεθος του υλικού εν γένει υπερβαίνει κατά πολύ τη μνήμη μου και το λογικό μου.

Για σένα το ζήτημα αποδεικνυόταν πάντοτε πολύ απλό, τουλάχιστον στον βαθμό που μιλούσες εσύ γι’ αυτό ενώπιόν μου και, αδιακρίτως, ενώπιον πολλών άλλων. Εσένα σου φαινόταν να είναι κάπως έτσι: Εσύ εργαζόσουν σκληρά σ’ όλη σου τη ζωή, τα πάντα για τα παιδιά σου, προ πάντων για εμένα τα θυσίαζες, εγώ έκαμνα συνεπώς «ζωή χαρισάμενη», είχα πλήρη ελευθερία να μάθω ό,τι ήθελα, κανέναν λόγο δεν είχα να έχω έγνοιες για την καθημερινή διατροφή, να έχω έγνοιες συνεπώς εν γένει· εσύ αντί αυτών καμία ευγνωμοσύνη δεν αξίωνες, γνωρίζεις «την ευγνωμοσύνη των παιδιών», αλλά εν τούτοις τουλάχιστον μια κάποια ανταπόκριση, δείγμα κάποιας ευσπλαχνίας· αντί γι’ αυτά εγώ ανέκαθεν πήγαινα και κρυβόμουν από σένα, στο δωμάτιό μου, στα βιβλία, σε τρελούς φίλους, σε υπερβολικές ιδέες· ανοιχτά εγώ ούτε μία φορά δεν μίλησα μαζί σου, στον ναό δεν ερχόμουν κοντά σου, στα λουτρά στο Φράντσενσμπαντ ουδέποτε σε επισκέφθηκα, ούτε κατά τα άλλα έδειξα ποτέ ενδιαφέρον για την οικογένεια, για το εμπορικό και για τις άλλες σου τις υποθέσεις δεν γνοιάστηκα, το εργοστάσιο το φόρτωσα σ’ εσένα κι ύστερα σ’ εγκατέλειψα, την Όττλα την υποστήριξα στην αυτογνωμοσύνη της κι ενώ για σένα δεν κουνώ ούτε το μικρό μου δαχτυλάκι (ούτε καν ένα εισιτήριο για το θέατρο δεν σου φέρνω), για τους ξένους κάμνω τα πάντα. Αν ανακεφαλαιώσεις την κρίση σου για μένα, θα προκύψει πως εσύ δεν με κατηγορείς ασφαλώς για κάτι τι όντως ανάρμοστο ή κακό (μ’ εξαίρεση ίσως την τελευταία μου πρόθεση να νυμφευθώ), αλλά για ψυχρότητα, απομάκρυνση, αγνωμοσύνη. Και μάλιστα με κατηγορείς γι’ αυτά έτσι, σαν να ήταν δικό μου το φταίξιμο, σαν να μπορούσα εγώ με κάποιον ελιγμό να διευθετήσω αλλιώς το όλο πράγμα, ενώ εσύ δεν έχεις την παραμικρή ευθύνη γι’ αυτό, παρά μόνο μίαν ίσως, ότι εσύ παραήσουν καλός μαζί μου.

Τούτον τον συνήθη τον τρόπο σου να τα παρουσιάζεις τον θεωρώ σωστό μόνο υπό την έννοια ότι κι εγώ πιστεύω πως εσύ δεν έχεις παντελώς καμία ευθύνη για την αποξένωσή μας. Αλλά υπό την ιδίαν έννοια δεν έχω παντελώς καμία ευθύνη και εγώ. Αν μπορούσα να σε κάμω να το αναγνωρίσεις τούτο, τότε θα ήταν δυνατή – όχι κάποια ζωή καινούργια, γι’ αυτό παραείμαστε κι οι δυο πολύ μεγάλοι, αλλά ωστόσο κάποια μορφή γαλήνης, όχι κάποια κατάπαυση, αλλά ωστόσο κάποιος κατευνασμός των ακατάπαυστων των κατηγοριών σου.

[…]

 Εν πάση περιπτώσει εμείς ήμαστε τόσο διαφορετικοί και μέσα στη διαφορετικότητα αυτή τόσο επικίνδυνοι ο ένας για τον άλλον, που, αν είχε θελήσει να υπολογίσει κανείς εκ των προτέρων πώς θα συμπεριφερόμαστε ο ένας στον άλλον, εγώ, το αργά-αργά αναπτυσσόμενο παιδί, κι εσύ, ο ολοκληρωμένος άνδρας, θα μπορούσε να είχε υποθέσει πως εσύ απλώς θα με ποδοπατούσες μέχρι που δεν θ’ απέμενε τίποτε από μένα. Τούτο όμως δεν συνέβη, τα της ζωής δεν υπολογίζονται, ίσως όμως συνέβησαν χειρότερα. Παρεμπιπτόντως σε παρακαλώ όμως και πάλι να μην ξεχνάς πως εγώ ούτε κατά διάνοια ουδέποτε θα πιστέψω πως υπάρχει ευθύνη απ’ τη δική σου την πλευρά. Εσύ επέδρασες επάνω μου έτσι όπως έμελλε να επιδράσεις, μόνο που θα πρέπει να πάψεις να θεωρείς ιδιαίτερα κακό απ’ τη δική μου την πλευρά το ότι σ’ εκείνη την επίδραση εγώ υπέκυψα...."

Franz Kafka, Επιστολή προς τον πατέρα, απόσπασμα, μετ. Αλ. Κυπριώτης,εκδ. Ίνδικτος

Vivaldi, Four Seasons (Winter)

Άτιτλο

φωτ. celia g. 

"'Beauty is truth, truth beauty" *

My heart aches, and a drowsy numbness pains

My sense, as though of hemlock I had drunk,

Or emptied some dull opiate to the drains

One minute past, and Lethe-wards had sunk:

’Tis not through envy of thy happy lot,

 But being too happy in thine happiness,—

 That thou, light-winged Dryad of the trees,

 In some melodious plot

 Of beechen green, and shadows numberless,

 Singest of summer in full-throated ease.

Η πρώτη στροφή από το ποίημα του Άγγλου ρομαντικού ποιητή John Keats, "Ode to a Nightingale"

Σκηνή από την ταινία «Paganini: The Devil's Violinist»

(David Garrett - Io Ti Penso Amore)

* John Keats, Ode on a Grecian Urn (49)

του ουρανοδρόμου πρίγκιπα...

"On ne voit bien qu'avec le cœur. L'essentiel est invisible pour les yeux."

Shostakovich, Waltz 2

“- Όμως θα κλαις, είπε ο μικρός πρίγκιπας.

 - Και βέβαια, είπε η αλεπού.

 - Επομένως δεν κέρδισες τίποτα.

 - Κέρδισα, είπε η αλεπού, κέρδισα το χρώμα του σταριού.”

Αντουάν ντε Σαιντ Εξυπερύ, Μικρός Πρίγκιπας

"The Stranger" (Meursault)

Ο Ξένος αποτελεί "τη μυθιστορηματική απεικόνιση του φιλοσοφικού συστήματος του παράλογου, όπως διατυπώθηκε στο «Μύθο του Σίσυφου». Ο άνθρωπος τη στιγμή που πρόκειται να κάνει κάτι, παρατηρεί συχνά ότι μπορεί να κάνει το ένα ή το άλλο και του είναι αδιάφορο ποιο τελικά δρόμο θα ακολουθήσει. Δεν έχει ψευδαισθήσεις για τις καθιερωμένες αξίες και φέρεται σαν η ζωή να μην έχει νόημα."

Η παρακάτω σκηνή είναι από το τέλος του πρώτου μέρους. (Στο πρώτο μέρος παρουσιάζεται η ζωή του κεντρικού ήρωα και αφηγητή Μερσώ- ατόμου συναισθηματικά αποστασιοποιημένου από το περιβάλλον του- πριν το έγκλημα, ενώ στο δεύτερο μέρος η ζωή του μετά από αυτό.)

"And each successive shot was another loud, fateful rap on the door of my undoing."

by Rene Magritte

"Κι αυτή την φορά, δίχως να σηκωθεί, ο Άραβας τράβηξε το μαχαίρι του και μου το έδειξε μέσα στον ήλιο. Το φως έπεσε πάνω στο ατσάλι κι ήταν σα μια μακριά αστραφτερή λεπίδα που με χτυπούσε κατακούτελα. Την ίδια στιγμή ο ιδρώτας που είχε μαζευτεί μέσα στα φρύδια μου κύλησε μονομιάς πάνω στα βλέφαρά μου και τα σκέπασε μ’ ένα χλιαρό και πυκνό πέπλο. Τα μάτια μου τυφλώθηκαν πίσω απ’ αυτό το παραπέτασμα από δάκρυα κι αλάτι. Δεν ένιωθα πια, παρά τα κύμβαλα του ήλιου πάνω στο μέτωπό μου, και πιο αμυδρά, το αστραφτερό λόγχισμα απ’ το μαχαίρι που ήταν συνέχεια στραμμένο καταπάνω μου. Αυτό το πυρωμένο ξίφος ροκάνιζε τις βλεφαρίδες μου και χωνόταν μέσα στα πονεμένα μάτια μου. Τότε ήταν πού όλα σαν να τρεμόσβησαν. Η θάλασσα έφερε μια πνοή πυκνή και διάπυρη. Μου φάνηκε πως ο ουρανός άνοιγε ολόκληρος πέρα ως πέρα για να πέσει μια βροχή από φωτιά. Ολόκληρη η ύπαρξή μου τεντώθηκε κι έσφιξα σπασμωδικά το χέρι μου πάνω στο περίστροφο. Η σκανδάλη υποχώρησε, άγγιξα την γυαλιστερή κοιλιά της κάνης, κι εκεί, μέσα στον κρότο τον ξερό μαζί κι υπόκωφο, άρχισαν όλα. Τίναξα από πάνω και τον ήλιο. Κατάλαβα ότι είχα καταστρέψει την ισορροπία της μέρας, την έξοχη σιωπή μιας παραλίας όπου ήμουν ευτυχισμένος. Τότε, τράβηξα άλλες τέσσερις φορές πάνω σ’ ένα κορμί ακίνητο όπου οι σφαίρες βυθιζόντουσαν χωρίς να φαίνεται τίποτα. Κι ήταν σα να χτυπούσα, με τέσσερις σύντομους χτύπους, την πόρτα της δυστυχίας."

Albert Camus, Ο Ξένος, μτφ. Λ. Παπαδούλη-Γκινάκα, εκδ. γράμματα

"Le Misanthrope"

Ο Μολιέρος, ο κορυφαίος Γάλλος δραματουργός του 17^ου αιώνα, έγραψε την κωμωδία Le Misanthrope (1666), μία σάτιρα σχετικά με την υποκριτική ευγένεια και την ανέντιμη κολακεία στην βασιλική αυλή αλλά και στα σαλόνια του Παρισιού. Μέσα από την περιγραφή της αντικοινωνικής στάσης του αριστοκράτη Alceste (μισάνθρωπος), στο παιχνίδι των ρόλων της Αυλής του Λουδοβίκου ΙΔ, ο συγγραφέας πραγματεύεται το μείζον ζήτημα της στάσης τού εκ φύσεως ατελούς ανθρώπου μέσα σε μια κοινωνία αποτελούμενη από άλλους εξίσου προβληματικούς ανθρώπους.

Alexander Ivanov, A head of a young man

Σιχαίνομαι τ' ανάξια τα καμώματα,

που οι άνθρωποι του κόσμου συνηθάνε.

Σιχαίνομαι της μέσης τα τσακίσματα,

τα ψεύτικα φιλιά και κομπλιμέντα.

Θαρρείς κι αγώνα σταίνουν ποιος τον άλλον

θα ξεπεράσει στην υποκρισία.

Τίμιος ή κατεργάρης το ίδιο κάνει.

Τι τ' όφελος, αν κάποιος σε χαϊδεύει,

σου ορκίζεται φιλία κι αγάπη αιώνια,

πλούσια τις αρετές σου εγκωμιάζει,

όταν σε λίγο πάει να κάνει τα ίδια

στον πρώτο κατεργάρη, που του λάχει;

Και τόση δα συνείδηση όταν έχεις,

δε μπορείς ν' ανεχτείς μια τέτοια εχτίμηση

ξεπορνεμένη ολότελα. Όσο να 'ναι

αξιόλογη, καμιάν αξία δεν έχει.

Για να τιμάς, πρέπει να ξεχωρίζεις

κι όταν τιμάς όλον τον κόσμο αράδα,

αυτό θα πει πως δεν τιμάς κανένα.

Κι αφού και συ των άλλων μαϊμουδίζεις

τα φερσίματα, φεύγα, δε μου κάνεις.

∆ε θέλω εγώ καρδιά που 'ναι δοσμένη

σ' όλους χωρίς προτίμηση καμιά.

Να με αγαπάει δε θέλω ο που αγαπάει

ολάκερο το γένος των ανθρώπων!

Μολιέρος, Ο Μισάνθρωπος. απόδοση Κ. Βάρναλη.

"Death in cadence"

“Oh what a beautiful night for the poor world!

Long live death and equality!”

Camille Saint - Saens, Danse macabre