Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Ντοστογιέφσκι. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Ντοστογιέφσκι. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Κυριακή 3 Μαΐου 2015

"The man who lies to himself..."

By Loui Jover
"You mean about Diderot?"
"No, not about Diderot. Above all, don't lie to yourself. The man who lies to himself and listens to his own lie comes to such a pass that he cannot distinguish the truth within him, or around him, and so loses all respect for himself and for others. And having no respect he ceases to love, and in order to occupy and distract himself without love he gives way to passions and coarse pleasures, and sinks to bestiality in his vices, all from continual lying to other men and to himself. The man who lies to himself can be more easily offended than anyone. You know it is sometimes very pleasant to take offence, isn't it? A man may know that nobody has insulted him, but that he has invented the insult for himself, has lied and exaggerated to make it picturesque, has caught at a word and made a mountain out of a molehill -- he knows that himself, yet he will be the first to take offence, and will revel in his resentment till he feels great pleasure in it, and so pass to genuine vindictiveness. But get up, sit down, I beg you. All this, too, is deceitful posturing...."
"Blessed man! Give me your hand to kiss."

Fyodor Dostoevsky, The Brothers Karamazov

Σάββατο 13 Δεκεμβρίου 2014

"A dream?"


"A dream? what is a dream? And is our life not a dream?" 
Ναιναιστο τέλοςτους διέφθειρα όλουςΠώς έγινε αυτό; — δεν ξέρωμα το θυμάμαι πολύ καλάΤο όνειρό μου που διέσχισα χιλιάδες χρόνιαέχει αφήσει μέσα μου ένα αίσθημα συνεχείας∙ το μόνο που ξέρωείναι πως εγώ ήμουν η αιτία του πρώτου αμαρτήματοςΣα μολυσματική αρρώστιασαν ένα μόριο χολέρας που μπορεί να μολύνει ολόκληρη αυτοκρατορίαέτσι και γώ μόλυνα με την παρουσία μου την γη της ευτυχίας που ως τα τότες ήτανε αθώαΜάθανε να λένε ψέματα και τους άρεσε το ψέμακαι μάθανε την ομορφιά του ψέματοςΊσωςόλαυτά ναρέσανε πολύ αθώαγια ταστείααπό απλή φιλαρέσκειασαν ένα ευχάριστο παιχνίδικι ίσως πραγματικά εξ αιτίας κάποιου μορίουμα αυτό το μόριο εισχώρησε μεσστην καρδιά τους και τους φάνηκε ευχάριστοΎστερα από λίγογεννήθηκε κι η ηδυπάθειαη ηδυπάθεια γέννησε τη ζηλοτυπίαη ζηλοτυπία τη σκληρότητα... Αδεν ξέρωδε θυμάμαιμα σε λίγοπολύ γρήγοραχύθηκε το πρώτο αίμααυτό τους κατέπληξετους τρόμαξεκι άρχισαν ναπομακρύνονται ο ένας από τον άλλοκαι να χωρίζονταιΣχηματίστηκαν συμμαχίεςμα εναντίον των άλλωνΑκούστηκαν μομφές και κατηγορίεςΜάθανε τείναι ντροπήκαι κάνανε αρετή τη ντροπήΤους γεννήθηκε μέσα τους το αίσθημα της τιμήςκαι κάθε συμμαχία ύψωσε πάνω της το λάβαρό τηςΆρχισαν να κακομεταχειρίζονται τα ζώακαι τα ζώα φύγανε από κοντά τους για να κρυφτούνε μεσστα δάση και τους εχθρεύτηκανΆρχισε ένας αιώνας αγώνων για την ιδιοτέλειατον ατομικισμότην προσωπικότητατη διάκριση του δικού μου και του δικού σουΑρχίσανε να μιλούνε διαφορετικές γλώσσεςΜάθανε τη θλίψη κι αγαπήσανε τη θλίψηΠοθήσανε την οδύνη κι είπανε πως μόνο με την οδύνη αποκτιέται η αλήθειαΚι έκανε την εμφάνισή της η επιστήμηΣα γίνανε κακοίτότες αρχίσανε να μιλάνε για την αδελφοσύνη και τον ανθρωπισμόκαι τότες καταλάβανε αυτές τις ιδέεςΣαν γίνανε εγκληματίεςτότες επινοήσανε τη δικαιοσύνη και θεσπίσανε πλήρεις κώδικες για να τη διατηρήσουνκι ύστεραγια να εξασφαλίσουν το σεβασμό γιαυτούς τους κώδικεςθεσπίσανε τη.  λαιμητόμοΤώρα πιαπολύ αμυδρά θυμούνταν αυτά που είχανε χάσεικαι μάλιστα δε θέλανε να πιστέψουνε πως άλλοτε ήτανε αθώοι κι ευτυχισμένοιΚοροϊδεύαν αδιάκοπα το ότι μπορεί παλιότερα να ήταν ευτυχισμένοικαι λέγανε πως ήταν όνειροΚαι μάλιστα δεν μπορούσαν να το φανταστούν αισθητά ή εικονικάκι όμωςτι θαυμαστό και παράξενο πράγμαμόλο που είχαν χάσει την πίστη τους στη παλιά τους ευτυχίαμόλο που λέγανε πως ήτανε παραμύθι για μωρά παιδιάωστόσοτόσο μεγάλη ήταν η επιθυμία τους να ξανακατακτήσουν την αθωότητα και την ευτυχίαπου γονατίσανε μπροστά στους πόθους της καρδιάς τουςχτίσανε ναούς και προσεύχονταν στην ιδέα τουςστην «επιθυμία» τουςμόλο που ξέρανε πως ήταν απραγματοποίητημα δεν παύανε να τη λατρεύουν με προσευχές και δάκρυαΚι όμωςαν μπορούσαν να ξαναγυρίσουν σαυτή την κατάσταση της αθωότητας και της ευτυχίας που είχανε χάσεικι αν τους έδειχναν αμυδρά και τους ρωτούσαν αν πραγματικά θέλανε να ξαναγυρίσουν — σίγουρα θαρνιόντανΣαυτό μου απαντούσαν: «Είμαστε ψεύτεςκακοί και άδικοι∙ έστω∙ το ξέρουμεκλαίμε κι υποφέρουμε γιαυτό και επιβάλλουμε στους εαυτούς μας μαρτύρια και τιμωρίες χειρότερες ίσως από κείνες που θα μας επιβάλει ο Φιλεύσπλαχνος Κριτής σα μας δικάσεικαι που ούτε τόνομά του δεν ξέρουμεΜα έχομε την επιστήμη και χάρη σαυτήν θα ξαναβρούμε την αλήθειακαι τότες θα την αποδεχτούμε συνειδητάΗ γνώση είναι ανώτερη απτο συναίσθημακι η συνείδηση της ζωής ανώτερη απτη ζωήΗ επιστήμη θα μας δώσει τη σοφίαη σοφία θα μας αποκαλύψει τους νόμους και η γνώση των νόμων της ευτυχίας είναι πάνω από την ευτυχία.» Αυτά λέγανε καιύστερα από κάτι τέτοια λόγιαο καθένας ξανάρχιζε ναγαπάει τον εαυτό του με ολοένα πιο εγωιστική αγάπηγιατί θα τους ήταν αδύνατο να κάνουν διαφορετικάΚαι τότεο καθένας τους αγαπούσε τόσο ζηλότυπα την προσωπικότητά του που προσπαθούσε να εξευτελίσει και να ταπεινώσει με κάθε μέσο την προσωπικότητα των άλλων∙ ήτανε ζήτημα ζωήςΕμφανίστηκε η δουλείακαι μάλιστα και η εθελοδουλείαΟι αδύνατοι υποτάχθηκαν πρόθυμα στους ισχυρότερουςφτάνει αυτοί να τους βοηθούσαν να συντρίψουν τους πιο αδύνατους απαυτούςΕμφανίστηκαν και οι δίκαιοιπου ήρθαν σαυτούς τους ανθρώπους για να τους μιλήσουνθρηνώντας για την αλαζονεία τους και κατηγορώντας τους που έχασαν το μέτρο και την αρμονίαπου χάσανε την αιδημοσύνη τουςΜα τους κορόιδεψαν και τους λιθοβόλησανΤο αίμα των αγίων έτρεξε πάνω στα προαύλια των ναώνΕξ άλλουήρθαν κι άλλοι που σκέφτηκαν ναποκαταστήσουν την αρμονία ανάμεσα στους ανθρώπους σε τρόπο πουχωρίς ο καθένας να παύει να αγαπά τον εαυτό του περισσότερο από τον πλησίον τουνα μην αποτελεί ωστόσο εμπόδιο και ενόχληση για τους άλλους και όλοι μαζί να σχηματίσουν ένα είδος κοινωνίας όπου να ζούσανε μονιασμένοιΜακρόχρονοι πόλεμοι υποδαυλίστηκαν για να επιβληθεί αυτή η αρχήΟι μαχητές δεν πιστεύανε λιγότερο σταθερά πως η επιστήμηη σοφία και το συναίσθημα της προσωπικής ασφάλειας θα αναγκάζανε επιτέλους τους ανθρώπους να συμφωνήσουν για τις βάσεις μιας λογικής κοινωνίας και γιαυτόστο μεταξύγια να επισπεύσουν τα πράγματαοι «πούροι» προσπαθούσαν να απαλλαγούν απόλους όσοι δεν ήτανε πούροι και δεν καταλάβαιναν την ιδέα τουςγια να μην εμποδίζουν το θρίαμβό τουςΜα γρήγορα εξασθένισε το συναίσθημα της προσωπικής αυτοσυντήρησηςκι ανέβηκαν οι αλαζόνες κι οι φιλήδονοι που απαιτούσαν όλαή τίποταΚαι για ναποκτήσουν αυτά τα όλαχρειάστηκε να καταφύγουν στην αγριότητακι όταν δεν πετύχαινανστην αυτοκτονίαΈγιναν θρησκείες για τη λατρεία της ανυπαρξίας και της αυτοκαταστροφήςεν ονόματι της αιώνιας γαλήνης στους κόλπους του μηδενόςΤελικάαυτοί οι άνθρωποι κουράστηκαν από τον χωρίς νόημα μόχθο και τα πρόσωπά τους πήρανε τα στίγματα της οδύνης∙ έτσιαυτοί οι άνθρωποι διακήρυξαν πως η οδύνηείναι ομορφιάαφού μόνο απτην οδύνη υπάρχει η σκέψηάρχισαν να υμνούν την οδύνη στα τραγούδια τουςΕγώ τριγύριζα απελπισμένος ανάμεσά τους κι έκλαιγα γιαυτούςμα τώρα τους αγαπούσα ίσως περισσότερο από πριντότε που τα πρόσωπά τους δεν είχανε γνωρίσει την οδύνη και ήτανε αθώα και τόσο ωραίαΞανάρχισα ναγαπάω τη βρώμικη γης τους πιο πολύ από τότες που ήτανε παράδεισοςμόνο και μόνο γιατί ήρθε ο πόνοςΑλλοίμονοπάντα μου αγάπησα τον πόνο και τη θλίψημα μόνο για μένακι έκλαψα για κείνους και τους λυπόμουνΆπλωνα τα χέρια μου σαυτούς και κατηγορούσα τον εαυτό μου μέσστην απελπισία μου και περιφρονούσα τον εαυτό μουΤους είπα πως εγώ τα είχα κάνει όλαυτάεγώ και μόνοπως εγώ τους είχα φέρει τη διαφθοράτη πανούκλα και το ψέμαΤους παρακάλεσα να με σταυρώσουνκαι τους είπα πως να φτιάξουν το σταυρόΔεν μπορούσαδεν είχα τη δύναμη να σκοτωθώμα ήθελα να πάρω πάνω μου όλους τους πόνουςποθούσα την οδύνη και ποθούσα να χύσω μέσα σαυτή την οδύνη ακόμα και την τελευταία ρανίδα απτο αίμα μουΜα εκείνοι καγχάζανεκαι στο τέλος με πήρανε για τρελό μυστικιστήΈτσιαυτοί με δικαιολογούσανε και λέγανε πως απόκτησαν εκείνο που γυρεύανεκαι πως δε μπορούσε παρά να γίνει αυτό που έγινεΣτο τέλοςμου δηλώσανε πως άρχισαν να με βρίσκουν επικίνδυνο και πως αν δε σώπαινα θα με κλείνανε στο φρενοκομείοΚαι τότε η ψυχή μου πλημμύρισε από τόσο δυνατή θλίψη που σφίχτηκε η καρδιά μουένοιωσα πως θα πέθαινακαι τότε ∙∙∙ τότε ξύπνησα."
Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι, "Το όνειρο ενός γελοίου" (απόσπασμα)

Δευτέρα 8 Δεκεμβρίου 2014

"Γίνετε ήλιος και όλος ο κόσμος θα σας ιδεί"

Viktor Vasnetsov, Moving house, 1876
"Δε δίνω φράγκο", μουρμούρισε αηδιασμένα και περιφρονητικά ο Ρασκόλνικωφ, που δεν φαινότανε αποφασισμένος να μιλήσει. Έκανε και πάλι πως θα σηκωθεί, σα να ήθελε να φύγει, αλλά ξανακάθισε με ολοφάνερη απελπισία. 
"Δε δίνετε φράγκο! Είσαστε δύσπιστος και νομίζετε ότι προσπαθώ να σας καλοπιάσω κατά τρόπο χοντροειδή. Πόσο χρονών όμως είσαστε; Και τι καταλαβαίνετε απ' όλα αυτά τα πράγματα; Σκαρώσατε μια θεωρία και νιώθετε τώρα ντροπή γιατί πέσατε έξω και γιατί αποδείχτηκε ότι δεν είναι καθόλου πρωτότυπη στην πράξη. Το αποτέλεσμα ήτανε άσχημο, σεις όμως δεν είσαστε από τους ανεπανόρθωτα χαμένους παλιανθρώπους. Δεν είσαστε μάλιστα καθόλου παλιάνθρωπος. Φτάσατε στα άκρα, δίχως να βασανίσετε πολύ το μυαλό σας. Ξέρετε τί λέω για σας; Σας βλέπω σαν άνθρωπο που θα προτιμούσε να τον κάνουν κομμάτια, παρά να σκοτώσει, και που θα κοίταζε τον δήμιο του χαμογελώντας, φτάνει μονάχα να είχε βρει μια πίστη ή έναν θεό.
Βρέστε κάτι τέτοιο και θα ζήσετε! Πρώτα - πρώτα είναι καιρός πια ν' αλλάξετε αέρα. Ο πόνος επίσης είναι καλό πράγμα. Υποφέρετε λοιπόν. Ίσως να 'χει δίκιο ο Νικολάι που θέλει να υποφέρει. Ξέρω πως δεν πιστεύετε σε τίποτα, αλλά παρατήστε τις ψευτοφιλοσοφίες και δοθείτε στη ζωή με την ψυχή σας, δίχως να το ψιλοκοσκινίζετε. θα ιδείτε ότι θα σας βγάλει κατ' ευθείαν στον γιαλό και θα μπορέσετε να μείνετε όρθιος. Ποιος είναι ο γιαλός; Δεν ξέρω. Πιστεύω μόνο ότι έχετε μπροστά σας πολλά χρόνια ακόμα. Τώρα, ακούτε αυτά που σας λέω σαν κατήχηση που την έμαθα απ' έξω, ίσως όμως να τα ξαναθυμηθείτε αργότερα και μπορεί να σας φανούν τότε χρήσιμα. Γι' αυτό σας τα λέω. Κι ακόμα, είναι ευτύχημα που η σκοτωμένη ήτανε μια κακιά γριά. Αν σας ερχότανε στο μυαλό καμμιά άλλη θεωρία, μπορεί να κάνατε κάτι άλλο, εκατομμύρια φορές χειρότερο... Ίσως θα πρέπει να λέτε δόξα σοι ο θεός. Δεν ξέρετε. Μπορεί ο θεός να σας φυλάει για κάποιον λόγο. Κάνετε κουράγιο και μη φοβόσαστε. Σας φοβίζει η μεγάλη δοκιμασία που θ' αντιμετωπίσετε; Είναι ντροπή να 'χετε τέτοιον φόβο. Αφού κάνατε το μεγάλο βήμα, δε μπορείτε να γυρίσετε πίσω. Υπάρχει εδώ ένα ζήτημα δικαιοσύνης. Κάνετε αυτό που απαιτεί η δικαιοσύνη. Το ξέρω πως δε με πιστεύετε σήμερα, μαρτυράς μου όμως ο θεός ότι η ζωή θα νικήσει. Σεις ο ίδιος θα ξαναρχίσετε ύστερα να την αγαπάτε. Σήμερα σας λείπει αέρας, χρειαζόσαστε αέρα, αέρα!".
Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι, από  «Έγκλημα και τιμωρία»

Τετάρτη 12 Νοεμβρίου 2014

"δύο και δύο κάνουν πέντε..."

Zinaida Serebriakova, House of Cards (1919) 
"Τα αξιοσέβαστα μυρμήγκια  άρχισαν από τη μυρμηγκοφωλιά και θα τελειώσουν ασφαλώς εκεί, πράγμα που τους περιποιεί μεγάλη τιμή για την επιμονή τους και το θετικό τους πνεύμα. Ο άνθρωπος όμως είναι επιπόλαιο πλάσμα, ανισόρροπο και ίσως όπως ο παίκτης του σκακιού, αγαπά μόνο το παίξιμο κι όχι το σκοπό του παιχνιδιού. Και ποιος ξέρει (δεν μπορούμε να απαντήσουμε με βεβαιότητα), ίσως ο σκοπός στον οποίο τείνει η ανθρωπότητα να είναι δηλαδή μόνο το ακατάπαυστο παίξιμο· ενδιαφέρεται μόνο για την ίδια τη ζωή, κι όχι για το σκοπό της, που δεν είναι άλλος βέβαια παρά το δύο και δύο κάνουν τέσσερα, δηλαδή ένας τύπος. Μα το δύο και δύο κάνουν τέσσερα, αυτό δεν είναι πια η ζωή, κύριοι, είναι η αρχή του θανάτου. Άλλωστε πάντα το φοβόταν το δύο και δύο κάνουν τέσσερα, το φοβάμαι ακόμη κι εγώ. Ας παραδεχτούμε πως ο άνθρωπος άλλο δεν κάνει παρά να αναζητάει το δύο και δύο κάνουν τέσσερα· διασχίζει ωκεανούς ριψοκινδυνεύει τη ζωή του ψάχνοντας, μα πραγματικά φοβάται να βρει κάτι, φοβάται στα γερά. Καταλαβαίνει ότι, όταν θα το βρει, δεν θα έχει πια τίποτε άλλο να ζητήσει. Οι εργάτες σαν αποτελειώνουν τη δουλειά τους  παίρνουν τουλάχιστον χρήματα, πάνε στο καπηλειό κι έπειτα ψάχνουν πάλι για δουλειά. Και να, βρίσκουν για άλλες έξι  μέρες. Μα ο άνθρωπος πού θα πάει; Ναι, βλέπει κανείς ότι στενοχωριέται, όταν φτάνει στο σκοπό του. Αγαπά την πορεία προς ένα σκοπό, μα όχι και την απόλυτη επίτευξή του. Αυτό είναι βέβαια παράξενο. Με μια λέξη ο άνθρωπος είναι παράξενα καμωμένος. Δίχως άλλο υπάρχει ένα αστείο μέσα σε όλα αυτά. Μα το δύο και δύο κάνουν τέσσερα, αυτό είναι ανυπόφορο. Δύο και δύο κάνουν τέσσερα! Κατά τη γνώμη μου, κύριοι, είναι αυθάδεια. Το δύο και δύο κάνουν τέσσερα, μοιάζει με κάποιον αναιδή που στέκεται στη μέση του δρόμου με τα χέρια στη μέση και σου τον φράζει, σε προκαλεί. Συμφωνώ, δύο και δύο κάνουν τέσσερα, είναι ένα θαυμάσιο πράγμα· ε λοιπόν, και το δύο και δύο κάνουν πέντε, είναι καμιά φορά πιο χαριτωμένο."
Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι, από Το υπόγειο, μετ. Γιώργης Σημηριώτης, σελ. 42,43 (Ελευθεροτυπία, ειδική έκδοση, 2006)

Παρασκευή 7 Μαρτίου 2014

...από έναν κόκκον σινάπεως !

André Lhote (French, 1885-1962) Portrait d’Anne
"...Το κυριότερο είναι να μη λέτε ψέματα στον ίδιο τον εαυτό σας. Αυτός που λέει ψέματα στον εαυτό του και πιστεύει στο ίδιο του το ψέμα, φτάνει στο σημείο να μη βλέπει καμιάν αλήθεια ούτε μέσα του ούτε και στους άλλους — κι έτσι χάνει κάθε εκτίμηση για τους άλλους και κάθε αυτοεκτίμηση. Μην εχτιμώντας κανέναν, παύει ν' αγαπάει. Και μην έχοντας την αγάπη αρχίζει να παρασέρνεται απ' τα πάθη και την ακολασία, για ν' απασχοληθεί και να διασκεδάσει. Έτσι φτάνει στην απόλυτη κτηνωδία κι όλ' αυτά, επειδή λέει συνεχώς ψέματα στους άλλους και στον εαυτό του. Αυτός που λέει ψέματα στον εαυτό του είναι αυτός που προσβάλλεται πρώτος. Γιατί, καμιά φορά, είναι πολύ ευχάριστο να νιώθει κανείς προσβλημένος. Έτσι δεν είναι; Κι ας ξέρει πως κανένας δεν τον πρόσβαλε και πως μονάχος του φαντάστηκε την προσβολή κι είπε ψέματα από κοκεταρία, υπερέβαλε τα πράματα, για να τα εξωραΐσει, αρπάχτηκε από μια λέξη φτιάχνοντας ένα ολάκερο βουνό από έναν κόκκον σινάπεως, τα ξέρει όλ' αυτά και μόνος του κι όμως προσβάλλεται, προσβάλλεται, ώσπου να νιώσει ευχαρίστηση, ώσπου να νιώσει μεγάλη αγαλλίαση κι έτσι φτάνει στο σημείο να καλλιεργεί μέσα του το πραγματικό μίσος... Μα σηκωθείτε λοιπόν, καθίστε, πολύ σας παρακαλώ, κι αυτά εδώ δεν είναι τίποτ' άλλο από ψεύτικες χειρονομίες...
- Αγιότατε! Αφήστε με να σας φιλήσω το χέρι, — είπε ο Φιόντορ Παύλοβιτς και πηδώντας έφτασε τον στάρετς κι έδωσε ένα ηχηρό φιλί στο λιπόσαρκο χέρι του. — Ακριβώς. Ακριβώς αυτό συμβαίνει. Είναι ευχάριστο να νιώθεις πως προσβλήθηκες. Αυτό πολύ σωστά το είπατε. Από κανέναν άλλον δεν άκουσα μια τόσο σοφή κουβέντα. Ακριβώς. Ακριβώς, εγώ σ' όλη μου τη ζωή προσβαλλόμουν μέχρι ευχαρίστησης, προσβαλλόμουν από αισθητική ανάγκη, γιατί δεν είναι μονάχα ευχάριστο μα και ωραίο να νιώθεις τον εαυτό σου προσβλημένο. Αυτό μονάχα ξεχάσατε να πείτε, ενδοξότατε στάρετς: Είναι και ωραίο; Αυτό θα το γράψω σε βιβλίο! Κι έλεγα ψέματα, έλεγα ψέματα κυριολεκτικά σ' όλη μου τη ζωή, την κάθε μέρα και την κάθε ώρα. Αληθώς λέγω υμίν, εγώ ειμί το ψέμα και πατήρ του ψέματος!"
Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι, "Οι αδελφοί Καραμάζοφ", (απόσπασμα)