Διάρκεια...

Alice Neel, “Eddie Zuckrmandel”, 1948

Ω Θεέ μου, Θεέ μου, Θεέ μου!

Εγώ δεν έχω σήμερα γενέθλια.

Διαρκώ.

Μέρες μαζεύονται.

Θα είμαι γέρος όταν θα πρέπει.

Τίποτ´ άλλο.

Πως θυμώνω που δεν έκρυψα το κλεμμένο παρελθόν 

Στο πορτοφόλι!

Φ. Πεσσόα, «Γενέθλια»,1929

Hindi Zahra, “At the same time”

"O Eremita da Serra Negra"

Wayne Thiebaud (American, b. 1920), Clown, Oil on panel (1972)

"Αν αισθάνομαι κάτι , το αισθάνομαι ακαθόριστα στην εικόνα οποιουδήποτε πλάσματος προβάλλει μέσα μου. Στον εαυτό μου υποκατέστησα τα όνειρά μου. Καθένας είναι μόνο το όνειρο του εαυτού του. Εγώ δεν είμαι ούτε καν αυτό.[…] Ποτέ δεν έμαθα τι αισθανόμουν. Όταν μου μιλούσαν για τη μια ή την άλλη συγκίνηση και μου την περιέγραφαν, πάντοτε ένιωθα ότι περιέγραφαν κάποιο πράγμα της ψυχής μου, αλλά όταν το σκεφτόμουν, αμφέβαλλα πάντα. Αυτό που αισθάνομαι ότι είμαι, ποτέ δεν ξέρω αν είμαι έτσι πραγματικά, ή αν απλώς νομίζω πως είμαι έτσι. Είμαι ένα πρόσωπο των θεατρικών μου έργων."

Fernando Pessoa, Ο ερημίτης του μαύρου βουνού, σελ. 44, εκδ. Νεφέλη

"... like an umbrella against a thunderbolt"

Egon Schiele, Triple self portrait, 1913

"Ήρθα από χώρες θαυμαστές, τοπία καλύτερα κι από τη ζωή, αλλά για τις χώρες αυτές ποτέ δεν μίλησα παρά μόνο με τον εαυτό μου, και τα τοπία, που τα έβλεπα σαν ονειρευόμουν, ποτέ δεν τους τα ανέφερα. Τα βήματά μου ήταν σαν δικά τους πάνω στα πατώματα και τις πλάκες, αλλά η καρδιά μου ήταν μακριά, αν και χτυπούσε κοντά, ψεύτικος κύριος ενός κορμιού εξόριστου και ξένου.
Κανείς δεν με γνώρισε κάτω από το προσωπείο της ομοιότητας, ούτε έμαθε ποτέ πως ήταν προσωπείο, γιατί κανείς δεν ήξερε πως στον κόσμο αυτόν υπάρχουν μεταμφιεσμένοι. Κανείς δεν φαντάστηκε ότι δίπλα μου υπήρχε πάντα κάποιος άλλος, που τελικά ήμουν εγώ. Με περνούσαν πάντα ίδιο μ’εμένα.
Με φιλοξένησαν στα σπίτια τους, τα χέρια τους έσφιξαν τα δικά μου, με είδαν να περνώ στο δρόμο σαν να βρισκόμουν εκεί. Αλλά αυτός που είμαι δεν βρέθηκε ποτέ σ’εκείνα τα δωμάτια, αυτός που ζω δεν έχει χέρια για να του σφίξουν οι άλλοι, αυτός που με γνωρίζω δεν έχει δρόμους για να περάσει, εκτός κι αν είναι όλοι οι δρόμοι, ούτε δρόμους για να τον δούν, εκτός κι αν ο εαυτός του είναι όλοι οι άλλοι.  Ζούμε όλοι μας μακρινοί κι ανώνυμοι, μεταμφιεσμένοι, υποφέρουμε άγνωστοι. Σε μερικούς ωστόσο αυτή η απόσταση ανάμεσα σ’ένα ον και τον εαυτό του δεν αποκαλύπτεται ποτέ. Σε άλλους φωτίζεται από καιρού εις καιρόν, από φρίκη ή από οδύνη, από μια αστραπή χωρίς όρια. Αλλά για άλλους πάλι αυτή είναι η οδυνηρή επανάληψη και καθημερινότητα της ζωής τους.
Να γνωρίζουμε ακριβώς ποιοι είμαστε δεν είναι δικό μας θέμα, να γνωρίζουμε όμως πως ό,τι σκεφτόμαστε ή αισθανόμαστε είναι πάντα μια μετάφραση, πως ό,τι θέλουμε δεν το θελήσαμε, και ίσως κανείς δεν το θέλησε – να τα γνωρίζουμε όλα αυτά ανά πάσα στιγμή, να τα γνωρίζουμε όλα αυτά σε κάθε συναίσθημα, δεν είναι άραγε αυτό το να είναι κανείς ξένος στην ίδια του την ψυχή, εξόριστος μέσα στις ίδιες του τις αισθήσεις;"
Fernando Pessoa, Το βιβλίο της ανησυχίας, (Livro do desassossego) 

Baden Powell - Manha de Carnaval

Feeling...

«Τhe most painful feeling, the most piercing emotions are also the most absurd ones – the longing for impossible things, precisely because they are impossible, the nostalgia for what never was; the desire for what might have been; one’s bitterness that one is not someone else or one’s dissatisfaction with the very existence of world. All these half-tones of the soul’s consciousness create a raw landscape within us, a sun eternally setting on what we are. Our sense of ourselves then becomes a deserted  field at nightfall with sad reeds flanking a boatless river bright in the darkness growing between the distant shores.»

Fernando Pessoa, The Book of Disquiet (Το βιβλίο της ανησυχίας)

Διαυγής και ήρεμη θέαση

Μας αρέσει πολύ να μιλάμε για την υποκριτική μας ευαισθησία ενώπιον του αρχαίου κάλλους, καθώς και ενώπιον του κάλλους των ειδωλολατρικών πολιτισμών που έχουν γεννήσει τον δικό μας. Αλλά είμαστε πολύ μακριά από το να έχουμε την ψυχή των Ελλήνων ή την ψυχή των Ρωμαίων. Τους θαυμάζουμε από το πλάι, μ’ έναν ανυπόστατο τρόπο. Τίποτα πια από την αρχαία ψυχή δεν απομένει σ’ εμάς. Η δίψα μας για το αρχαίο κάλλος είναι καθ’ όλα χριστιανική ως προς τη μανία της τελειότητας και ως προς την ανησυχία της.

Το αίσθημα με το οποίο θαυμάζουμε τα ελληνικά αγάλματα τα προσβάλλει. Θαυμάζουμε υπερβολικά το κάλλος· οι Έλληνες δεν τ’ αγαπούσαν έτσι. Το κάλλος δεν ήταν για την ευαισθησία τους παρά η διαυγής τους και ήρεμη θέαση των πραγμάτων. Όταν βλέπουμε τα πράγματα με υπερβολική διαύγεια, δεν μπορούμε πια καθόλου να τα νιώσουμε. Και οι Έλληνες ήσαν προικισμένοι με μια εξαιρετική διαύγεια. Γι’ αυτό και ένιωθαν λίγο. Εξού και η τελειότητα των έργων τέχνης τους. Για να δημιουργήσεις ένα έργο τέχνης, μια τέλεια τελειότητα (sic), είναι αναγκαίο να μην αισθάνεσαι το κάλλος του. Σύνολη η ελληνική τέχνη ήταν ισορροπία και (…). Ήταν μια τέχνη ανθρώπων που ήξεραν να βλέπουν και πού έβλεπαν. Καμία σχέση με μας, που ανακατεύουμε στο αίσθημά μας μπροστά σε ένα άγαλμα αυτά τα ψεύτικα συναισθήματα, της ηθικής τελειότητας και της αγνότητας, που ο χριστιανισμός μας έμαθε να νιώθουμε θαυμάζοντας τον Χριστό πάνω στο σταυρό. Δεν θα μπορέσουμε να κάνουμε τα αντικείμενα διαυγή και γαλήνια στρεβλώνοντάς τα με το βλέμμα μας και τον θαυμασμό μας. Να δημιουργήσουμε εντός μας ένα νέο τρόπο να νιώθουμε και να βλέπουμε.

Fernando Pessoa, Ο δρόμος του φιδιού, μετ. Γιάννης Σουλιώτης, εκδ.ΑΡΜΟΣ, σελ. 37,38

Rachmaninoff, Op. 3 No. 2 In C Sharp Minor

"μόνο ο ουρανός εκεί ψηλά,...απόμακρος, αυτοκαταλυόμενος..."

φωτ. από celia g.

«Όμως στην πραγματικότητα δεν υπάρχει ούτε ηρεμία ούτε απουσία ηρεμίας: Μόνο ουρανός όλων των χρωμάτων που ξεθωριάζουν […] Κι όλο αυτό είναι μια οπτασία που σβήνει την ίδια στιγμή που τη συλλαμβάνεις, ένα διάστημα ανάμεσα στο τίποτα και το τίποτα, ένα φτερωτό όραμα, που κρέμεται από κει ψηλά, σε χρωματικούς τόνους γαλανού κα μπλάβου, φλύαρο και ακαθόριστο.

Αισθάνομαι, κι έπειτα ξεχνάω. Μια νοσταλγία, που νιώθει ο καθένας για το καθετί, με κυριεύει σαν όπιο που αναβλύζει απ’ τον κρύο αέρα. Μέσα μου υπάρχει μια έκσταση της όρασης, βαθιά δική μου και ψεύτικη.»

Fernando Pessoa, από το Βιβλίο της Ανησυχίας

Franz Liszt, Hungarian Rhapsody no.2

Περίπτωση παραίσθησης

Le Malcontent 1930 by François-Emile Barraud (1899-1934)

Το κακό δεν βρίσκεται στον ατομικισμό μας, αλλά στον τύπο του ατομικισμού που μας χαρακτηρίζει, ο οποίος είναι στατικός αντί να είναι δυναμικός. Στα μάτια μας, η αξία μας εξαρτάται απ’ αυτό που σκεφτόμαστε, κι όχι από αυτό που πράττουμε. Ξεχνάμε πως αυτό που δεν κάναμε δεν το βιώσαμε∙ πως η πρωταρχική λειτουργία της ζωής είναι η δράση, όπως το πρωταρχικό χαρακτηριστικό των πραγμάτων είναι η κίνηση.
Προσδίδουμε σημασία στις σκέψεις μας απλώς και μόνο επειδή είναι δικές μας∙ θεωρούμε εαυτούς όχι, όπως έλεγε εκείνος ο Έλληνας*, «μέτρον πάντων», αλλά κανόνα ή μονάδα μέτρησης των πάντων∙ κι έτσι δημιουργήσαμε ανάμεσά μας όχι απλώς μια ερμηνεία, αλλά μια κριτική του σύμπαντος (ενώ, εφόσον δεν το γνωρίζουμε, δεν είμαστε ικανοί να το κρίνουμε)∙ και βλέπουμε τα πιο αδύναμα και πιο διαταραγμένα πνεύματα ανάμεσά μας να ανάγουν αυτή την κριτική σε ερμηνεία που επιβάλλεται σαν παραίσθηση, και όχι μέσω συλλογισμού, αλλά δια μιας απλούστατης επαγωγής. Πρόκειται για μια καθαρή περίπτωση παραίσθησης, δηλαδή για μια ψευδαίσθηση που γεννήθηκε από την εσφαλμένη κατανόηση ενός γεγονότος.

*(ενν. Πρωταγόρας ο Αβδηρίτης)
Fernando Pessoa, από Η αγωγή του στωικού, μετ. Βασίλης Πουλάκος, εκδ. Ροές

Η επανάσταση του συναισθήματος

painting by Kris Knight

Ποτέ δεν κατάφερα να πιστέψω ότι θα μπορούσε κανείς, είτε εγώ ο ίδιος είτε οποιοσδήποτε άλλος, να έχει τη βεβαιότητα ότι θα φέρει κάποια ανακούφιση, πραγματική ή βαθιά, στις δυστυχίες του ανθρώπου, κι ακόμη λιγότερο να τις γιατρέψει! Ούτε κατάφερα, όμως, να πάψω να το σκέφτομαι∙ η παραμικρή ανθρώπινη αγωνία- ή και μόνο το να τη φανταστώ- πάντα μου δημιουργούσε άγχος, κι ακόμη με αναστάτωνε, μου απαγόρευε να συγκεντρωθώ και ν’ αφιερωθώ στο «εγώ» μου. Η πεποίθηση ότι κάθε θεραπευτική της ψυχής είναι εντελώς ανώφελη θα έπρεπε, αντίθετα, να με υψώσει μέχρι τις κορυφές της αδιαφορίας, όπου οι γήινες ανησυχίες θα κρύβονταν πίσω από το νεφελώδες πέπλο αυτής της πεποίθησης. Παρ’ όλα αυτά, όσο δυνατή και να είναι η σκέψη, είναι εντελώς ανίσχυρη απέναντι στην επανάσταση του συναισθήματος. Είναι αδύνατον να μην αισθανόμαστε, όπως είναι αδύνατον να μην περπατάμε.

Fernando Pessoa, από Η αγωγή του στωικού, μετ. Βασίλης Πουλάκος, εκδ. Ροές

Jun Miyake, Lilies of the valley

«Ο καλός ονειροπόλος δεν ξυπνά»

Τι θλίψη να ξυπνάει κανείς..., ψιθύρισε το ταπεινό λουλουδάκι που απερίσκεπτα είχε ξεμυτίσει μέσα στην παγωνιά για να θαυμάσει το ...χειμώνα :*! Έτσι είπε και, γέρνοντας λυπημένα το κεφαλάκι του, ξεψύχησε μέσα στο κρύο και αδιάφορο σύμπαν...  

Petite Fleur 

«...Ωστόσο ως μουσική δεν πρέπει να νοείται μόνον η μουσική που παίζεται, αλλά κι εκείνη που δεν θα παιχθεί ποτέ. Ούτε και ως σεληνόφως πρέπει να νοείται αυτό που προέρχεται από τη σελήνη και κάνει τα δέντρα να φαίνονται μεγαλύτερα. Υπάρχει κι άλλο σεληνόφως, που δεν το εξουδετερώνει ούτε και ο ίδιος ο ήλιος, και σκοτεινιάζει καταμεσήμερο αυτό που τα πράγματα παριστάνουν ότι είναι. Μόνο τα όνειρα είναι πάντοτε αυτό που είναι. Είναι εκείνο το μέρος του εαυτού μας όπου γεννηθήκαμε και όπου είμαστε πάντοτε εμείς, ο εαυτός μας».

 «Αλλά, αν ο κόσμος είναι δράση, πώς γίνεται και το όνειρο αποτελεί μέρος του κόσμου;»

«Είναι γιατί το όνειρο, καλή μου κυρία, είναι δράση που έγινε ιδέα, και γι' αυτόν το λόγο διατηρεί τη δύναμη του κόσμου απορρίπτοντας την ύλη, δηλαδή το να υπάρχει κανείς μέσα στο χώρο. Μήπως δεν είναι αλήθεια ότι μέσα στο όνειρο είμαστε ελεύθεροι;»

«Ναι, και τι θλίψη να ξυπνάει κανείς...»

«Ο καλός ονειροπόλος δεν ξυπνά. Δεν ξύπνησα ποτέ. Ο ίδιος ο Θεός πιστεύω πως κοιμάται διαρκώς. Μου το είπε κάποτε...».
Fernando Pessoa, Η ώρα του διαβόλου, μτφ. Μ. Παπαδήμα, εκδ. Νεφέλη

Σύννεφα

Πόσο σε νιώθω, αγαπημένε μου Φερνάντο! Σήμερα δε σε βρίσκω διόλου σκοτεινό και υπερβολικό. Δε θλίβομαι αόριστα, ούτε πλήττω, μα αισθάνομαι κι εγώ έναν πόνο βαθύ και μεγάλο. Μοιάζει σαν πέτρα βαριά στα σωθικά μου και με κάνει να επιθυμώ να σταματήσει η καρδιά μου. Πονάει να ζεις. Όσο κι αν έψαξα στις σελίδες σου δε βρήκα κάτι πιο οδυνηρό από αυτό τον πόνο.

Έτσι, συμβιβάστηκα με τα «σύννεφά» σου… (Τα αγάπησα πολύ· κι ας είναι περαστικά, μοναχικά και απροσδιόριστα.)

«Σύννεφα… Ρωτώ τον εαυτό μου και δεν τον γνωρίζω. […] Ό,τι δεν έχασα από τη ζωή ερμηνεύοντας συγκεχυμένα ανύπαρκτα πράγματα, το χαράμισα σκαρώνοντας στίχους σε πρόζα, που περιγράφουν αισθήσεις αδύνατο να μεταδοθούν, χάρη στις οποίες κάνω δικό μου το κρυμμένο σύμπαν.[...] Βαρέθηκα τα πάντα, τα πάντα των πάντων. Σύννεφα… αυτά είναι το παν, αυτά που διαμελίζουν τα ύψη, τα μόνα αληθινά πράγματα σήμερα ανάμεσα στη γη του τίποτα και τον ουρανό, που δεν υπάρχει· ομίχλη που συμπυκνώνεται σε απειλές δίχως χρώμα· βρόμικες μπάλες μπαμπάκι από ένα νοσοκομείο χωρίς τοίχους. Σύννεφα… Είναι σαν και μένα, ένα σκόρπιο πέρασμα ανάμεσα σ’ ουρανό και γη, εξαρτώμενα από τη θέληση μιας αόρατης ορμής, με ή χωρίς κεραυνούς, στολισμένα στα λευκά ή μαύρα και σκοτεινιασμένα, φανταστικές εικόνες της απόστασης και της περιπλάνησης, μακριά από το θόρυβο της γης, δίχως όμως τη σιωπή του ουρανού. Σύννεφα … Εξακολουθούν να περνούν, περνούν συνέχεια, και θα περνούν για πάντα, τυλίγοντας και ξετυλίγοντας τα ωχρά τους κουβάρια, απλώνοντας συγκεχυμένα τον ψεύτικο ανάκατο ουρανό τους.»* 

*Fernando Pessoa, Το βιβλίο της ανησυχίας

Έπλασα ηχώ και άβυσσο

Diego Rivera, Self portrait with Broad-Brimmed Hat

Με το να σκέφτομαι, έπλασα για τον εαυτό μου ηχώ και άβυσσο. Βαθαίνοντας πολλαπλασιάστηκα. Το πιο μηδαμινό συμβάν – μια αλλαγή που γεννιέται από το φως, το στριφογυριστό πέσιμο ενός φύλλου, ένα κιτρινισμένο πέταλο λουλουδιού που κόβεται, μια φωνή απ’ την άλλη μεριά του τοίχου, ή τα βήματα αυτού που μιλάει δίπλα σ’ έναν άλλον που μάλλον τον ακούει. Η μισάνοιχτη πορτούλα του γέρικου κήπου, η εσωτερική αυλή με τις κάμαρες της ανάμεσα στα σπίτια που στριμώχνονται κάτω από το φεγγάρι – όλα αυτά, που δεν μου ανήκουν, κρατούν τους ευαίσθητους στοχασμούς μου δέσμιους του αντίλαλου και της νοσταλγίας. Σε καθεμιά απ’ αυτές τις συγκινήσεις είμαι κι ένας άλλος, κάθε αόριστη εντύπωση με ανανεώνει οδυνηρά.

Ζω εντυπώσεις που δεν μου ανήκουν, αναλώνομαι σε παρατηρήσεις, είμαι ένας άλλος, ακόμα και με τον τρόπο που είμαι εγώ.

Έπλασα μέσα μου διάφορα πρόσωπα. Δημιουργώ αδιάκοπα αυτά τα πρόσωπα. Κάθε μου όνειρο, με το που το ονειρεύομαι, βρίσκεται αναπόφευκτα ενσαρκωμένο από κάποιον άλλο, που αρχίζει να το ονειρεύεται, αυτός πλέον κι όχι εγώ.

Για να δημιουργήσω τον εαυτό μου, τον κατέστρεψα· εξωτερικεύτηκα τόσο πολύ μέσα στον ίδιο μου τον εαυτό, που μέσα μου υπάρχω πια μόνο εξωτερικά. Είμαι η ζωντανή σκηνή απ’ όπου περνούν διάφοροι ηθοποιοί και παίζουν διάφορα έργα.

Fernando Pessoa, αποσπ. "Το βιβλίο της ανησυχίας"

Handel -  Sarabande  

Ατμόσφαιρα περιβάλλοντος

Frida Kahlo

Καμιά εποχή δεν μεταδίδει την ευαισθησία της σε μια άλλη· δεν μπορεί να της μεταδώσει τίποτε άλλο πέρα από την  κατανόηση που έδειξε η ίδια προς αυτή την ευαισθησία. Με το συναίσθημα είμαστε ο εαυτός μας· με τη νόηση γινόμαστε άλλοι. Η νόηση μάς σκορπίζει: κι έτσι επιβιώνουμε με τα ίδια τα παιχνίδια αυτού που μας σκορπίζει. Κάθε εποχή κληροδοτεί στις επόμενες μόνο ό,τι δεν  υπήρξε η ίδια.

Ένας θεός με την παγανιστική – δηλαδή την αληθινή – έννοια του όρου δεν είναι παρά η αντίληψη που έχει ένα πλάσμα για τον εαυτό του, αφού αυτή η αντίληψη είναι η απρόσωπη – άρα η ιδανική – μορφή αυτού που είναι. Αν πλάθουμε για τον εαυτό μας μια νοητική εικόνα, πλάθουμε κι ένα θεό με βάση τον εαυτό μας. Πάντως σπανίζουν αυτοί που έχουν νοητική αντίληψη του εαυτού τους, γιατί ο νους είναι κατ’ ουσίαν αντικειμενικός. Ακόμα κι ανάμεσα στις μεγάλες ιδιοφυΐες, σπάνια υπήρξαν κάποιοι που ήξεραν πώς να ζήσουν έχοντας πλήρη αντικειμενικότητα, ακόμα και στα ίδια τους τα μάτια.

Να ζεις, σημαίνει να ανήκεις σε κάποιον άλλο. Να πεθαίνεις, επίσης σημαίνει να ανήκεις σε κάποιον άλλο. Η ζωή και ο θάνατος είναι ένα και το αυτό. Όμως να ζεις σημαίνει να ανήκεις σε κάποιον άλλο εξωτερικά, ενώ να πεθαίνεις σημαίνει να του ανήκεις εσωτερικά. Αυτά τα δύο πράγματα είναι όμοια, όμως η ζωή είναι η εξωτερική πλευρά του θανάτου. Αυτό είναι που κάνει  τη ζωή να είναι ζωή και το θάνατο να είναι θάνατος, καθώς η εξωτερική πλευρά είναι πάντα πιο αληθινή από την εσωτερική, αφού η εξωτερική είναι αυτή που βλέπουμε.

Κάθε αληθινή συγκίνηση είναι ένα ψέμα στο επίπεδο του νου, αφού δεν παράγεται εκεί. Κάθε αληθινή συγκίνηση δεν μπορεί επομένως να εκφραστεί παρά μόνο ψεύτικα. Το να εκφραζόμαστε καταντά να λέμε αυτό που δεν νιώθουμε.

Το ιππικό το αποτελούν τα άλογά του. Χωρίς τα άλογά τους οι ιππείς θα ήταν απλοί φαντάροι. Το μέρος κάνει τον τόπο. Να βρίσκεσαι εκεί σημαίνει να υπάρχεις.

Να προσποιείσαι, σημαίνει να γνωρίζεις τον εαυτό σου.

Fernando Pessoa, Εγώ και οι άλλοι

Mozart - Symphony No. 25 in G  minor
  

Η "ασυνειδησία"

Pablo Picasso, Seated Harlequin 

Ο άνθρωπος, λέτε, είναι ένα συνειδητό ζώο. Ευτυχώς γι’ αυτόν, είναι συνειδητός μόνο κατά ένα μέρος. Μόνο στο μέτρο που είναι ασύνειδος είναι ευτυχής. Τι φρίκη αν ο άνθρωπος είχε δημιουργηθεί πραγματικά συνειδητός! Τι παραφορά από λύπες, από αδυναμίες και από ταλαιπωρίες ανά τον κόσμο! Τι μέρα για το Κακό! Τι κυριάρχηση του πόνου!

Μόνο η ασυνειδησία και η άγνοια επιτρέπουν στον άνθρωπο να είναι ευτυχής. Το πρότυπο της ευτυχίας είναι το παιδί. Η μόνη στιγμή που το παιδί δεν είναι ευτυχισμένο είναι όταν είναι άρρωστο. Και μια οικουμενική συνείδηση του εαυτού του συνδέεται με αυτή την αρρώστια.

Ο άνθρωπος στην αρχή δεν έχει συνείδηση της μικρότητάς του απέναντι στο χώρο και δεν καταλαβαίνει ποτέ καθαρά την ασημαντότητά του απέναντι στο χρόνο.

Η ασυνειδησία της αδυναμίας μάς  συνιστά τη δύναμή μας. Η ασυνειδησία του κινδύνου συνιστά την τόλμη μας. Η ασυνειδησία του μυστηρίου και της φρίκης που αντιπροσωπεύει ο θάνατος συνιστά το θάρρος μας  ενώπιόν του.

Τι μπορεί να μας δώσει απόλαυση ή μεγαλείο; Οι αισθήσεις; Τίποτε απ’ αυτά· διότι [ ].

Η γνώση; Η μόνη ευτυχία της γνώσης είναι η άγνοια, είναι η ασυνειδησία όσων δεν ξέρουμε και δεν θα μάθουμε ποτέ. Η απόλαυσή μας στη δράση από το ότι δεν υπολογίζουμε μέχρι ποίου σημείου κάθε ανθρώπινη πράξη είναι ριζικά περιορισμένη και ανώφελη.

Αλλά, μας λένε, χωρίς αυτή την ασυνειδησία, χωρίς αυτή την αμόρφωτη πίστη, τι θα κάναμε; Τίποτα. Αλλ’ ό,τι είναι καμωμένο τι είναι, αν όχι τίποτα; Τι αξίζει στο σύστημα του κόσμου και των όντων η ελάχιστη δραστηριότητά μας;

Να γνωρίζουμε; Τι λοιπόν; Την εξωτερική όψη των πραγμάτων; Ο δρόμος είναι ακαθόριστος· η εξωτερική όψη είναι αστείρευτη και δεν υπάρχει παρά μόνο μια βεβαιότητα: δεν γνωρίζουμε ποτέ τα πάντα και δεδομένου ότι για να γνωρίζουμε πραγματικά, γιατί η γνώση είναι σύνθεση, θα έπρεπε όντως να γνωρίζουμε τα πάντα, συνεπάγεται ότι η  γνώση μας είναι συνθετική, κοινότοπη, απατηλή, τιποτένια.

Να γνωρίζουμε την ουσία των πραγμάτων; Κανένα τους δεν έχει ουσία. Δεν βλέπουμε παρά το εξωτερικό τους· και θα έπρεπε να γνωρίζουμε όλο τους το εξωτερικό για να μπορέσουμε να συναγάγουμε την ουσία. Ακόμη κι αν γνωρίζαμε τη σύνθεση του εξωτερικού – θα μας ανοιγόταν άραγε το πραγματικό;

Μήπως τότε καταλαβαίνουμε ενστικτωδώς την ουσία του κόσμου; Πώς; Η αλήθεια είναι μία. Αν ήταν στο χέρι μας να τη βρούμε θα την είχαμε ήδη βρει. Θα ήμασταν εντός της εξαρχής.

Τι με νοιάζει αν συσσωρεύονται επινοήσεις επί επινοήσεων, εμπειρίες επί εμπειριών, που καθιστούν πιο περίπλοκη τη ζωή και τη σκέψη… Παραμένουμε στην ίδια άπειρη απόσταση από την αλήθεια και την ευτυχία. Διότι όσο μεγάλο κι αν είναι το μέρος της σφαίρας απ’ όπου προέρχονται η αλήθεια και η πραγματικότητα, η αλήθεια είναι ότι υποφέρω, ότι υποφέρουμε. Πίσω από τον κόσμο υπάρχει ό,τι υπάρχει, αλλά πίσω από την οδύνη μου δεν υπάρχει τίποτα.  Όταν αισθάνομαι ότι υποφέρω, δεν κάνω λάθος όταν λέω ότι υποφέρω και τίποτα περισσότερο. Το ήμισυ της οδύνης συνίσταται στο ότι την αισθάνομαι…

Fernando Pessoa, Ο ερημίτης του μαύρου βουνού (απόσπασμα), μτφ. Μ. Παπαδήμα 

                      

   F. Chopin: Piano Concerto No 1 in E-minor  op. 11  

Ιντερμέδιο

M.C. Escher, Hand with Reflecting Sphere, 1935

"Δεν ξέρω τι νόημα έχει τούτο το ταξίδι που με αναγκάσανε να κάνω ανάμεσα σε μία νύχτα και μία άλλη νύχτα, συντροφευμένος από το σύμπαν ολόκληρο. Ξέρω πως μπορώ να διαβάζω για να διασκεδάζω το χρόνο μου. Θεωρώ την ανάγνωση τον απλούστερο τρόπο να κάνω ευχάριστο αυτό το ταξίδι, όπως και κάθε άλλο˙ πού και πού σηκώνω το βλέμμα μου από το βιβλίο όπου οι αισθήσεις μου λειτουργούν πραγματικά, και βλέπω σαν ξένος το τοπίο να φεύγει -κάμποι, πόλεις, άνδρες και γυναίκες, σχέσεις και νοσταλγίες- κι όλα αυτά δεν είναι για μένα παρά ένα επεισόδιο στην ανάπαυσή μου, μια αδρανής ψυχαγωγία καθώς ξεκουράζω τα μάτια μου από τις πολυδιαβασμένες σελίδες.

Μόνο στα όνειρά μας είμαστε αληθινοί, γιατί όλα τα άλλα, από τη στιγμή που πραγματοποιούνται, ανήκουν στον κόσμο και σ' όλους τους ανθρώπους. Αν κάποιο όνειρό μου έπαιρνε σάρκα και οστά, θα το ζήλευα, γιατί θα με είχε απατήσει επιτρέποντας στον εαυτό του να πραγματοποιηθεί. «Έκανα τις επιθυμίες μου πραγματικότητα», λέει ο αδύναμος και ψεύδεται˙ η αλήθεια είναι πως ονειρεύτηκε προφητικά ό,τι πραγματοποίησε η ζωή γι' αυτόν. Τίποτα δεν πραγματοποιούμε εμείς. Η ζωή μάς πετάει στον αέρα σαν πετραδάκια, κι εμείς φωνάζουμε από κει πάνω: «Κοιτάτε πώς κουνιέμαι».

Ό,τι και να 'ναι αυτό το ιντερμέδιο που παίχτηκε κάτω από τον προβολέα του ήλιου και το σκηνικό των άστρων, δεν μας κάνει κακό να γνωρίζουμε πως δεν είναι παρά ένα ιντερμέδιο˙ αν πίσω από τις πόρτες του θεάτρου κρύβεται η ζωή, τότε θα ζήσουμε, αν κρύβεται ο θάνατος, θα πεθάνουμε, και το έργο θα παραμένει άσχετο με όλα αυτά.

Γι' αυτό ποτέ δεν νιώθω τόσο κοντά στην αλήθεια, τόσο σε βάθος μυημένος, όσο τις λίγες φορές που πάω στο θέατρο ή στο τσίρκο: ξέρω τότε πως επιτέλους παρακολουθώ την ακριβή απομίμηση της ζωής. Και οι ηθοποιοί, οι παλιάτσοι κι οι ταχυδακτυλουργοί είναι πράγματα σημαντικά και μάταια, όπως είναι ο ήλιος κι η σελήνη, η αγάπη και ο θάνατος, η πανώλη, ο λιμός κι ο πόλεμος για την ανθρωπότητα. Όλα είναι θέατρο. Κι αν θέλω την αλήθεια, ας ξαναπιάσω το μυθιστόρημά μου."

Fernando Pessoa, απόσπασμα από Το βιβλίο της ανησυχίας (μτφρ. Άννυ Σπυράκου)    

 Rachmaninoff -  PianoConcerto No. 2   click here

Η αναζήτηση της ...αλήθειας

Amedeo Modigliani

Ο κόσμος είναι το μεγάλο παράδοξο και η μεγάλη ακατανόητη πραγματικότητα. Μόλις βεβαιώσουμε κάτι, σφάλλουμε. μόλις πιστέψουμε κάτι πλανιόμαστε. μόλις γινόμαστε κατανοητοί, περιοριζόμαστε ipso facto και τοποθετούμαστε έξω από την αλήθεια [...]  Ο Πασκάλ είπε ότι η απόλαυση βρίσκεται στην αναζήτηση της αλήθειας. Αυτή η απόλαυση υπάρχει μόνο γι' αυτόν που σκέφτεται ότι μπορεί να τη βρει. Η αναζήτηση της αλήθειας είναι τόσο οδυνηρή όσο φρικτή θα ήταν η ανακάλυψή της. Μιλάω για την πραγματική αλήθεια. Η άλλη τι είναι; Μεταξύ της οδύνης του να την αναζητάς χωρίς να την βρίσκεις και της φρίκης του να αντιλαμβάνεσαι ότι μπορείς να την ανακαλύψεις, το μαρτύριό μας είναι πλήρες. Με το "μας" αναφέρομαι σ' εμένα και σε όλους όσοι μου μοιάζουν. Αν φτάσουμε στο σημείο της απόλυτης συνείδησής μας, δεν μας απομένει παρά η οδύνη, η οδύνη σε όλα και η οδύνη για πάντα. Ο κεραυνός χτυπάει πάντα τις κορφές, συμφωνώ. Αλλά ως προς τι ο κεραυνός;"

Από τον Ερημίτη του Μαύρου Βουνού,του Φερνάντο Πεσσόα

Κι ένα βαλς μόνο για ..."Πρίγκιπες"...

Dmitri Shostakovich, Waltz  No.2

click here