"Τα αποδημητικά πουλιά... πετάνε, όλο πετάνε..."

Pablo Picasso, Two friends, 1904

ΤΣΕΜΠΟΥΤΙΚΙΝ: Έλα δω, νenez ici. (Η Ειρήνα πηγαίνει, κάθεται κοντά του στο τραπέζι) Δεν μπορώ να κάνω χωρίς εσένα! (Η Ειρήνα απλώνει τα χαρτιά για πασιέντσα)

ΒΕΡΣININ: Λοιπόν, μια και δε μας φέρνουν τσάι, ας φιλoσoφήσουμε λιγάκι.

ΤΟΥΖΕΜΠΑΧ: Ελάτε... Για τι ζήτημα θα μιλήσoυμε;

ΒΕΡΣININ; Για τι ζήτημα; Ας oνειρoπoλήσoυμε, λόγου χάρη, για αυτό που θα 'ρθει ύστερα από μας. Ύστερα από διακόσια-τριακόσια χρόνια.


ΤΟΥΖΕΜΠΑΧ: Λοιπόν, ύστερ' από μας, οι άνθρωποι θα πετούν με αερόστατο, θα 'χουν αλλάξει τη μόδα στα σακάκια τους, θ' ανακαλύψουν ίσως την έκτη αίσθηση και θα την καλλιεργήσουν, όμως η ζωή θα μένει πάντα ίδια, δύσκολη, γεμάτη μυστήριο και ευτυχία. Ακόμα και σε χίλια χρόνια ο άνθρωπος θ' αναστενάζει όπως και τώρα. «Αχ, τι δύσκολη που είναι η ζωή!» Και ακριβώς όπως τώρα, θα φοβάται το θάνατο και δε θα τον επιθυμεί.

ΒΕΡΣININ, ύστερ' από ολιγόλεπτο στοχασμό: Ε, λοιπόν, δεν ξέρω. Εγώ νομίζω πως όλα πάνω στη γη πρόκειται ν' αλλάξουν, σιγά σιγά, και μάλιστα άρχισαν κιόλας ν' αλλάζουν μπρος στα μάτια μας. Σε διακόσια-τριακόσια χρόνια, μπορεί και σε χίλια χρόνια -ο χρόνος δεν έχει σημασία- μια νέα, μια ευτυχισμένη, ζωή θα προβάλει. Εμείς φυσικά δε θα την προφτάσουμε αυτή τη ζωή, όμως γι' αυτήν ζούμε σήμερα, γι' αυτήν δουλεύουμε, ναι, ναι, γι' αυτήν υποφέρουμε -τη δημιουργούμε! Και μονάχα σ' αυτό βρίσκεται ο σκοπός της ύπαρξής μας και η ευτυχία μας, αν αγαπάτε! (Η Μάσσα γελάει σιγά)


ΤΟΥΖΕΜΠΑΧ: Γιατί γελάτε;


ΜΑΣΣΑ: Δεν ξέρω. Σήμερα όλη μέρα γελάω.


ΒΕΡΣΙΝΙΝ: Σπούδασα στην ίδια σχολή που σπουδάσατε κι εσείς, δεν πήγα στη Στpατιωτική Ακαδημία. Διαβάζω πάρα πoλύ, όμως δεν ξέρω να διαλέγω τα βιβλία μου και συχνά διαβάζω πράγματα που δε χρειάζονται. Κι όμως, όσο περισσότερο ζω, τόσα περισσότερα θέλω να μαθαίνω. Τα μαλλιά μου ασπρίζουν, κοντευω να γεράσω, κι όμως ξέρω τόσο λίγα, ω, τόσο λίγα! Μου φαίνεται ωστόσο πως το πιο σπουδαίο, το πιο ουσιαστικό το ξέρω - το ξέρω καλά. Πόσο θα 'θελα να σας αποδείξω πως ευτυχία δεν υπάρχει για μας, δεν μπορεί να υπάρξει και δε θα υπάρξει ποτέ... 'Εχουμε χρέος μονάχα να δουλέψουμε, να δουλέψουμε! Όσο για την ευτυχία, αυτή είναι μια κληρονομιά για τους μακρινούς απογόνους μας. (Παύση) Αν εγώ δεν τη γνωρίσω, τουλάχιστο θα τη γνωρίσουν οι απόγονοι των απογόνων μου. (Ο Φεντότικ και ο Ροντέ παρουσιάζονται μέσα στη σάλα. Κάθονται και σιγοτραγουδούν παίζοντας κιθάρα).

ΤΟΥΖΕΜΠΑΧ: Ώστε, κατά τη γνώμη σας, δεν πρέπει ούτε να ονειρευόμαστε την ευτυχία; Κι αν εγώ είμαι ευτυχισμένος;


ΒΕΡΣΙΝΙΝ: Όχι!

ΤΟΥΖΕΜΠΑΧ, ανοίγει τα χέρια του γελώντας: Ε, είναι φανερό πως δεν καταλαβαινόμαστε! Μα πώς να σας πείσω; (Η Μάσσα γελάει σιγανά)

ΤΟΥΖΕΜΠΑΧ, τη δείχνει με το δάχτυλο: Γελάτε, ε; (Στον Βερσίνιν) 'Όχι μόνον έπειτα από διακόσια-τριακόσια χρόνια, αλλά κι έπειτα από ένα εκατομμύριο χρόνια, η ζωή θα είναι ακριβώς η ίδια, όπως ήτανε πάντα. Η ζωή δεν αλλάζει. Μένει αμετάβλητη, ακολουθώντας δικούς της νόμους, τους οποίους εμείς δεν ξέρουμε και ούτε θα τους μάθουμε ποτέ. Τα αποδημητικά πουλιά, οι γερανοί, λόγου χάρη, πετάνε κι όλο πετάνε. Κι οποιεσδήποτε σκέψεις ανώτερες ή κατώτερες κι αν στριφογυρίζουν στα κεφάλια τους, θα εξακολουθούν πάντα να πετάνε, δίχως να ξέρουνε το που και το γιατί πετάνε και θα πετάνε, όσοι φιλόσοφοι κι αν ξεφυτρώσουν ανάμεσά τους. Ας φιλοσοφούν αυτοί όσο θέλουνε, φτάνει μονάχα να πετάνε...

ΜΑΣΣΑ: Κι όμως η ζωή έχει κάποιο νόημα!

ΤΟΥΖΕΜΠΑΧ: Nόημα; Ορίστε: χιονίζει. Τι νόημα υπάρχει σ' αυτό;

ΜΑΣΣΑ: Θαρρώ πως ο άνθρωπος πρέπει να πιστεύει και ν' αναζητά κάποια πίστη, αλλιώς η ζωή του είναι άδεια, ολότελα άδεια. Να ζεις και να μην ξέρεις γιατί πετούν οι γερανοί, γιατί γεννιούνται τα παιδιά, γιατί υπάρχουν άστρα στον ουρανό! Πρέπει κανείς να ξέρει γιατί ζει, αλλιώς είναι όλα κουταμάρες, χαμένος καιρός. (Παύση)

ΒΕΡΣΙΝΙΝ: Έπειτα, λυπάται κανείς που φεύγουν τα νιάτα.


ΜΑΣΣΑ: Ο Γκόγκολ λέει κάπου: «Βαριά η ζωή σ' αυτό τον κόσμο, κύριοι»

ΤΟΥΖΕΜΠΑΧ: Κι εγώ λέω: Είναι δύσκολο να συνεννοηθεί κανείς μαζί σας, κύριοι! Άει στο καλό!


Άντον Τσέχωφ, "Οι τρεις αδερφές" (απόσπασμα)

Rachmaninoff: Élégie inE Flat Minor, Op. 3, No. 1

Liebesleid

Rachmaninoff: Liebesleid (Kreisler)

"Γίνετε ήλιος και όλος ο κόσμος θα σας ιδεί"

Viktor Vasnetsov, Moving house, 1876

"Δε δίνω φράγκο", μουρμούρισε αηδιασμένα και περιφρονητικά ο Ρασκόλνικωφ, που δεν φαινότανε αποφασισμένος να μιλήσει. Έκανε και πάλι πως θα σηκωθεί, σα να ήθελε να φύγει, αλλά ξανακάθισε με ολοφάνερη απελπισία. 

"Δε δίνετε φράγκο! Είσαστε δύσπιστος και νομίζετε ότι προσπαθώ να σας καλοπιάσω κατά τρόπο χοντροειδή. Πόσο χρονών όμως είσαστε; Και τι καταλαβαίνετε απ' όλα αυτά τα πράγματα; Σκαρώσατε μια θεωρία και νιώθετε τώρα ντροπή γιατί πέσατε έξω και γιατί αποδείχτηκε ότι δεν είναι καθόλου πρωτότυπη στην πράξη. Το αποτέλεσμα ήτανε άσχημο, σεις όμως δεν είσαστε από τους ανεπανόρθωτα χαμένους παλιανθρώπους. Δεν είσαστε μάλιστα καθόλου παλιάνθρωπος. Φτάσατε στα άκρα, δίχως να βασανίσετε πολύ το μυαλό σας. Ξέρετε τί λέω για σας; Σας βλέπω σαν άνθρωπο που θα προτιμούσε να τον κάνουν κομμάτια, παρά να σκοτώσει, και που θα κοίταζε τον δήμιο του χαμογελώντας, φτάνει μονάχα να είχε βρει μια πίστη ή έναν θεό.

Βρέστε κάτι τέτοιο και θα ζήσετε! Πρώτα - πρώτα είναι καιρός πια ν' αλλάξετε αέρα. Ο πόνος επίσης είναι καλό πράγμα. Υποφέρετε λοιπόν. Ίσως να 'χει δίκιο ο Νικολάι που θέλει να υποφέρει. Ξέρω πως δεν πιστεύετε σε τίποτα, αλλά παρατήστε τις ψευτοφιλοσοφίες και δοθείτε στη ζωή με την ψυχή σας, δίχως να το ψιλοκοσκινίζετε. θα ιδείτε ότι θα σας βγάλει κατ' ευθείαν στον γιαλό και θα μπορέσετε να μείνετε όρθιος. Ποιος είναι ο γιαλός; Δεν ξέρω. Πιστεύω μόνο ότι έχετε μπροστά σας πολλά χρόνια ακόμα. Τώρα, ακούτε αυτά που σας λέω σαν κατήχηση που την έμαθα απ' έξω, ίσως όμως να τα ξαναθυμηθείτε αργότερα και μπορεί να σας φανούν τότε χρήσιμα. Γι' αυτό σας τα λέω. Κι ακόμα, είναι ευτύχημα που η σκοτωμένη ήτανε μια κακιά γριά. Αν σας ερχότανε στο μυαλό καμμιά άλλη θεωρία, μπορεί να κάνατε κάτι άλλο, εκατομμύρια φορές χειρότερο... Ίσως θα πρέπει να λέτε δόξα σοι ο θεός. Δεν ξέρετε. Μπορεί ο θεός να σας φυλάει για κάποιον λόγο. Κάνετε κουράγιο και μη φοβόσαστε. Σας φοβίζει η μεγάλη δοκιμασία που θ' αντιμετωπίσετε; Είναι ντροπή να 'χετε τέτοιον φόβο. Αφού κάνατε το μεγάλο βήμα, δε μπορείτε να γυρίσετε πίσω. Υπάρχει εδώ ένα ζήτημα δικαιοσύνης. Κάνετε αυτό που απαιτεί η δικαιοσύνη. Το ξέρω πως δε με πιστεύετε σήμερα, μαρτυράς μου όμως ο θεός ότι η ζωή θα νικήσει. Σεις ο ίδιος θα ξαναρχίσετε ύστερα να την αγαπάτε. Σήμερα σας λείπει αέρας, χρειαζόσαστε αέρα, αέρα!".

Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι, από  «Έγκλημα και τιμωρία»

Rachmaninov Musical Moment No.4 in E minor (Nikolai Lugansky)

Διαυγής και ήρεμη θέαση

Μας αρέσει πολύ να μιλάμε για την υποκριτική μας ευαισθησία ενώπιον του αρχαίου κάλλους, καθώς και ενώπιον του κάλλους των ειδωλολατρικών πολιτισμών που έχουν γεννήσει τον δικό μας. Αλλά είμαστε πολύ μακριά από το να έχουμε την ψυχή των Ελλήνων ή την ψυχή των Ρωμαίων. Τους θαυμάζουμε από το πλάι, μ’ έναν ανυπόστατο τρόπο. Τίποτα πια από την αρχαία ψυχή δεν απομένει σ’ εμάς. Η δίψα μας για το αρχαίο κάλλος είναι καθ’ όλα χριστιανική ως προς τη μανία της τελειότητας και ως προς την ανησυχία της.

Το αίσθημα με το οποίο θαυμάζουμε τα ελληνικά αγάλματα τα προσβάλλει. Θαυμάζουμε υπερβολικά το κάλλος· οι Έλληνες δεν τ’ αγαπούσαν έτσι. Το κάλλος δεν ήταν για την ευαισθησία τους παρά η διαυγής τους και ήρεμη θέαση των πραγμάτων. Όταν βλέπουμε τα πράγματα με υπερβολική διαύγεια, δεν μπορούμε πια καθόλου να τα νιώσουμε. Και οι Έλληνες ήσαν προικισμένοι με μια εξαιρετική διαύγεια. Γι’ αυτό και ένιωθαν λίγο. Εξού και η τελειότητα των έργων τέχνης τους. Για να δημιουργήσεις ένα έργο τέχνης, μια τέλεια τελειότητα (sic), είναι αναγκαίο να μην αισθάνεσαι το κάλλος του. Σύνολη η ελληνική τέχνη ήταν ισορροπία και (…). Ήταν μια τέχνη ανθρώπων που ήξεραν να βλέπουν και πού έβλεπαν. Καμία σχέση με μας, που ανακατεύουμε στο αίσθημά μας μπροστά σε ένα άγαλμα αυτά τα ψεύτικα συναισθήματα, της ηθικής τελειότητας και της αγνότητας, που ο χριστιανισμός μας έμαθε να νιώθουμε θαυμάζοντας τον Χριστό πάνω στο σταυρό. Δεν θα μπορέσουμε να κάνουμε τα αντικείμενα διαυγή και γαλήνια στρεβλώνοντάς τα με το βλέμμα μας και τον θαυμασμό μας. Να δημιουργήσουμε εντός μας ένα νέο τρόπο να νιώθουμε και να βλέπουμε.

Fernando Pessoa, Ο δρόμος του φιδιού, μετ. Γιάννης Σουλιώτης, εκδ.ΑΡΜΟΣ, σελ. 37,38

Rachmaninoff, Op. 3 No. 2 In C Sharp Minor

"A Midsummer Night's Dream" *!

Joseph Noel Paton, The Quarrel of Oberon and Titania (detail)

“If we shadows have offended,

Think but this, and all is mended,

That you have but slumbered here

While these visions did appear.

And this weak and idle theme,

No more yielding but a dream,

Gentles, do not reprehend:

If you pardon, we will mend:

And, as I am an honest Puck,

If we have unearned luck

Now to 'scape the serpent's tongue,

We will make amends ere long;

Else the Puck a liar call;

So, good night unto you all.

Give me your hands, if we be friends,

And Robin shall restore amends.”

Οι τελευταίες γραμμές από τον επίλογο του έργου, όπου τονίζεται στους θεατές/ αναγνώστες, από το «ξωτικό» (Robin), η ονειρική φύση των πραγμάτων που έχουν δει/ διαβάσει.

William Shakespeare, A Midsummer Night's Dream (Act 5, Scene 1)

Rachmaninoff's version of Mendelssohn's Scherzo 

from "A Midsummer Night's Dream"

Μόρια σκόνης

Matisse, Seated woman, 1942

Είναι πολύ φυσικό να θεωρούμε το πνεύμα ως την ανώτερη και υπεράνω όλων αρχή. Αυτό μας διδάσκουν. Ό,τι μπορεί στολίζεται με πνεύμα, κοσμείται. Το πνεύμα σε σχέση με οτιδήποτε άλλο είναι το πιο διαδεδομένο πράγμα που υπάρχει. Το πνεύμα της πίστης, το πνεύμα του έρωτα, ένα ανδροπρεπές πνεύμα, ένα καλλιεργημένο πνεύμα, το μέγιστο πνεύμα της σύγχρονης εποχής, θέλουμε να κρατήσουμε ψηλά το πνεύμα ετούτου κι εκείνου του πράγματος, και θέλουμε να δράσουμε στο πνεύμα του κινήματός μας: πόσο ακράδαντα ηχεί μέχρι τις κατώτερες βαθμίδες. Όλα τα υπόλοιπα, το καθημερινό έγκλημα ή η φιλόπονη μανία πρόσκτησης υλικών αγαθών, σε σύγκριση με το πνεύμα φαίνονται σαν κάτι ανομολόγητο, η βρομιά που ο θεός απομακρύνει από τα νύχια των ποδιών του.

Όμως όταν το πνεύμα είναι μόνο του, ένα γυμνό ουσιαστικό, φαλακρό σαν φάντασμα που σου έρχεται να του δανείσεις ένα σεντόνι, - πώς είναι τότε; Μπορεί κανείς να διαβάζει τους ποιητές, να μελετά τους φιλοσόφους, να αγοράζει πίνακες και να συζητά νύχτες ολόκληρες: όμως είναι πνεύμα αυτό που κερδίζει κανείς έτσι; Ας υποθέσουμε ότι το κερδίζει: έγινε όμως κτήμα του; Αυτό το πνεύμα είναι τόσο γερά δεμένο με την τυχαία μορφή της εμφάνισής του! Διαπερνά τον άνθρωπο που θέλει να το λάβει και αφήνει πίσω του μόνο λίγη ταραχή. Τι θα κάνουμε με όλο αυτό το πνεύμα; Αναπαράγεται διαρκώς πάνω σε βουνά χαρτιού, πέτρας και μουσαμά, λαμβάνοντας στην κυριολεξία αστρονομικές διαστάσεις, εξίσου αδιάκοπα λαμβάνεται και απολαμβάνεται με κατανάλωση τεράστιας ποσότητας νευρικής ενέργειας: αλλά τι απογίνεται μετά; Εξαφανίζεται σαν αυταπάτη; Διαλύεται σε μόρια; Εξαιρείται από τον γήινο νόμο της διατήρησης; Τα μόρια σκόνης που βυθίζονται μέσα μας και σιγά σιγά ηρεμούν είναι απειροελάχιστα σε σχέση με ό,τι αναλώθηκε. Προς τα πού, πού, τι είναι; Λέτε, αν ξέραμε περισσότερα γι’ αυτό, να έπεφτε στενόχωρη σιωπή γύρω από το ουσιαστικό «πνεύμα»;!

Robert Musil, Der mann ohne eigenschaften, τομ.1, σελ. 178,179, εκδ. Οδυσσέας

Rhapsody on a Theme of Paganini

in A minor for piano & orchestra, Op. 43

Philadelphia Orchestra

Sergei Rachmaninov, piano

"Somewhere in time" *

by Helena Almeida

" «ο χρόνος είναι άπειρος, αλλά τα πράγματα στο χρόνο, δηλαδή τα απτά υλικά σώματα, είναι πεπερασμένα…Σύμφωνα λοιπόν με τους αιώνιους νόμους που διέπουν τους πιθανούς συνδυασμούς αυτού του αέναου παιχνιδιού επαναλήψεων, όσος χρόνος κι αν περάσει, όλες οι συγκυρίες που έχουν υπάρξει σ΄ αυτή τη γη κάποτε θα ξαναϋπάρξουν, θα ξαναβρεθούν σε σχέσεις έλξης ή άπωσης, αγάπης ή μίσους…Θα έρθει έτσι κάποτε η μέρα που θα γεννηθεί ένας άντρας ολόιδιος μ’ εμένα και μια γυναίκα ολόιδια με τη Μαρία.» (F. Nietzsche, The Will to Power)

Το παράδοξο της αέναης επανάληψης στο χώρο, πέρα από την ψυχολογική αμηχανία που μας δημιουργεί, έχει κι άλλες συνέπειες. Αν για παράδειγμα, θεωρούμε ότι οι πιθανότητες εμφάνισης ζωής στο σύμπαν  είναι μη μηδενικές, αυτό συμβαίνει επειδή πρόκειται για κάτι που συνέβη με φυσικό τρόπο στη Γη. Αν λοιπόν το σύμπαν είναι άπειρο, τότε πρέπει εντός του να υπάρχουν άπειροι πολιτισμοί έμβιων όντων. Ανάμεσά τους θα υπάρχουν και πιστά αντίγραφα του εαυτού μας σε κάθε ηλικία. Ακόμη κι αν πεθάνουμε, θα υπάρχουν άπειροι σωσίες μας με τις ίδιες ακριβώς αναμνήσεις και εμπειρίες που θα συνεχίζουν να ζουν. Αφού λοιπόν αυτή η αλληλοδιαδοχή συνεχίζεται επ’ άπειρον στο χρόνο, κατά κάποιον τρόπο, ζούμε όλοι μας «αιώνια».[........................]

Το παράδοξο των αντιγράφων γίνεται πραγματικότητα 

σε ένα σύμπαν όπου τίποτε δεν είναι πρωτότυπο. 

Σκηνή από την παράσταση του θεατρικού έργου 

του Luca Ronconi, Infinities στο Μιλάνο

(Foto di Marcello Norberth)

Η αλήθεια είναι πως δεν έχουμε κανένα λόγο να θεωρούμε ότι το αντίγραφό μας θα ενεργούσε ακριβώς όπως εμείς. Ακόμα κι αν ως εκείνη τη στιγμή είχαμε ζήσει ακριβώς τα ίδια πράγματα, μπροστά σε μια νέα κατάσταση μπορεί να συμπεριφερόμασταν πολύ διαφορετικά, όπως θα έκαναν και δύο ομοζυγωτικοί δίδυμοι. Οι μελλοντικές εμπειρίες και επιλογές μας θα μπορούσαν να είναι τελείως διαφορετικές. Για την ακρίβεια, αυτό θα ήταν πολύ πιθανότερο από το να ζήσουμε ακριβώς τα ίδια πράγματα και στο μέλλον. Βέβαια, σε κάποια άλλη περιοχή του σύμπαντος, θα υπήρχαν και σωσίες μας οι οποίοι θα έπαιρναν τις ίδιες αποφάσεις και θα είχαν τα ίδια χαρακτηριστικά μ’ εμάς σε όλα τα επίπεδα. [………………] Το 1896, ο Χέρμπερτ Σπένσερ διατύπωσε μια ανάλογη ιδέα, αναφερόμενος στην εξελικτική διαδικασία:
«Μπορούμε να φανταστούμε ένα παρελθόν κατά το οποίο σημειώθηκαν διαδοχικές Εξελίξεις ανάλογες με αυτήν που εκτυλίσσεται τώρα, και ένα μέλλον στο οποίο θα συνεχίσει να γίνεται το ίδιο – πάντα με βάση την ίδια αρχή, αλλά ποτέ με τα ίδια αποτελέσματα.» " (H. Spencer, First Principles, 1896)

John D. Barrow, (The infinite book) Άπειρο – Τα μαθηματικά της αθανασίας, εκδ. Τραυλός, 2005, σελ. 205-207

Rachmaninoff, Piano Concerto no. 3 in D minor

* "Somewhere in time" is a 1980 romantic science fiction film directed by Jeannot Szwarc. It is a film adaptation of the 1975 novel Bid Time Return by Richard Matheson, who also wrote the screenplay. 

Morceaux de Fantaisie!

Morceaux de fantaisie, Op.3, is a set of five piano solo pieces composed by Sergei Rachmaninoff in 1892. The title reflects the pieces' imagery rather than their musical form, as none are actual fantasies.

Rachmaninoff plays Elegie from Morceaux de Fantaisie (Op.3 No.1)

"... τρεις βαθμοί κάτω απ' το μηδέν, κι όμως οι βυσσινιές είναι ολάνθιστες"

Natasha Milashevich, "Flora" (λεπτομέρεια)

ΤΡΟΦΙΜΩΦ: Η ανθρωπότητα προχωράει μπροστά, τελειοποιώντας τις δυνάμεις της. ‘Ολα όσα τής είναι σήμερα απρόσιτα και ακατανόητα κάποια μέρα θα τα πλησιάσει, θα τα φθάσει, θα τα καταλάβει. Μόνο που πρέπει κανείς να δουλέψει, να βοηθήσει μ' όλες του τις δυνάμεις εκείνους που αναζητούν την αλήθεια. Εδώ στη Ρωσία, λίγοι εργάζονται πραγματικά. Οι περισσότεροι διανοούμενοι που ξέρω δεν αναζητούν τίποτα, δεν κάνουν τίποτα κι είναι ανίκανοι να κοπιάσουν, να δημιουργήσουν. Λένε τους εαυτούς τους διανοούμενους αλλά στους υπηρέτες μιλάνε ελεεινά, φέρνονται στους μουζίκους σα νάταν ζώα, μορφώνονται ελάχιστα, δε διαβάζουν τίποτα στα σοβαρά, για τις επιστήμες μονάχα συζητάνε και από τέχνη δεν έχουν ιδέα. Κι όμως, είν' όλοι τους σοβαροί, έχουν πρόσωπα αυστηρά, μιλάνε μόνο για σημαντικά πράγματα, φιλοσοφούν. Και την ίδια ώρα οι εργάτες τρώνε μπρος στα μάτια τους φαΐ ελεεινό, κοιμούνται χάμω, τριάντα, σαράντα σ' ένα δωμάτιο, γεμάτο κοριούς, παντού βρώμα, υγρασία, ηθική ακαθαρσία... Και είναι φανερό ότι όλες οι σπουδαίες συζητήσεις μας γίνονται μονάχα για να ρίχνουμε στάχτη στα μάτια τα δικά μας και των άλλων. Δείξτε μου πού έχουμε νηπιαγωγεία που μιλάνε τόσο πολύ γι' αυτά, πού είναι τ' αναγνωστήρια; Μόνο στα μυθιστορήματα γράφουν γι' αυτά, μα στην πραγματικότητα δεν υπάρχουν πουθενά. Υπάρχει μόνο βρώμα, ανηθικότητα, ασιατική βαρβαρότητα... Εγώ τις φοβάμαι και τις σιχαίνομαι τις σοβαρές φυσιογνωμίες, φοβάμαι τις σοβαρές συζητήσεις. Καλύτερα να σωπαίνει κανείς!

ΛΟΠΑΧΙΝ: Εγώ σηκώνομαι στις πέντε το πρωί και δουλεύω απ' το πρωί ως το βράδυ, έχω πάντοτε στα χέρια μου λεφτά, δικά μου και ξένα, και βλέπω τί ανθρώπους έχω γύρω μου. Φτάνει να βάλεις μπρος μια δουλειά και θα καταλάβεις αμέσως πόσο λίγοι είναι οι τίμιοι και ηθικοί άνθρωποι. Είναι φορές που όταν δε με παίρνει ύπνος σκέφτομαι: “Θε μου, μας έδωσες απέραντα δάση, ατέλειωτους κάμπους, πλατείς ορίζοντες και ζώντας εδώ πέρα θάπρεπε να γίνουμε και μεις γίγαντες...”

ΛΙΟΥΜΠΑ: Τί τους θέλετε τώρα τους γίγαντες; Μόνο στα παραμύθια είναι καλοί... Στη ζωή σε τρομάζουν. (περνάει ο Επιχόντωφ παίζοντας κιθάρα) Να κι ο Επιχόντωφ.

ΑΝΙΑ: ‘Ερχεται ο Επιχόντωφ.

ΓΚΑΓΕΦ: Ο ήλιος βασίλεψε, κυρίες και κύριοι.

ΤΡΟΦΙΜΩΦ: Ναι.

ΓΚΑΓΕΦ: Ω φύση πανέμορφη, λάμπεις με λάμψη αιώνια, ωραία κι απαθής, εσύ που σε λέμε μητέρα μας, κλείνεις μέσα σου την ύπαρξη και το θάνατο, δίνεις ζωή και καταστρέφεις...

ΒΑΡΙΑ: Θείε!

ΑΝΙΑ: Πάλι άρχισες θείε!

ΤΡΟΦΙΜΩΦ: Καλύτερα να βάλετε την κίτρινη στη μέση...

ΓΚΑΓΕΦ: Σωπαίνω, σωπαίνω. (ακούγεται ένας παράξενος ήχος)

ΛΙΟΥΜΠΑ: Τι ήταν αυτό;

ΛΟΠΑΧΙΝ: Δεν ξέρω. Κάπου μακριά στα ορυχεία θα έσπασε το συρματόσκοινο. Κάπου πολύ μακριά.

Άντον Τσέχωφ, Ο βυσσινόκηπος, (αποσπ. από τη Β' πράξη)

Rachmaninoff,  Prelude in g minor op. 23 -5  !!!

"λαμπρέ μου πρίγκιπα, Dmitri Ivanovich Nekhlyudov!"

"...we should forgive always an infinite number of times because there are no men who have not sinned themselves, and therefore none can punish or correct others..."

Ilya Repin (Russian, 1844-1930),
Portrait of the painter Pervuchkin, 1885

«Μα πώς μπορεί να είναι μονάχα αυτή η απάντηση;» αναφώνησε άξαφνα ο Νεχλιούντοφ διαβάζοντας τα λόγια αυτά.  Και μια εσωτερική φωνή από τα βάθη της ύπαρξής του ολόκληρης του έλεγε: «Ναι, μονάχα αυτή είναι.»

Ο Νεχλιούντοφ έπαθε αυτό που συμβαίνει συχνά με τους ανθρώπους που ζουν πνευματική ζωή.  Μια σκέψη που στην αρχή φαινόταν παράδοξη σαν αντινομία ή ακόμα και κωμική, που ολοένα και πιο συχνά έβρισκε επιβεβαίωση στη ζωή. Άξαφνα παίρνει σάρκα και οστά σαν η πιο απλή και ακλόνητη αλήθεια. Κατάλαβε λοιπόν τώρα τι σήμαινε επιτέλους εκείνη η σκέψη πως το μοναδικό κι αδιαμφισβήτητο μέσο για τη σωτηρία από τούτο το αποτρόπαιο κακό που βασανίζει τους ανθρώπους είναι ν' αναγνωρίσουν οι ίδιοι πως είναι ένοχοι ενώπιον του Θεού και γι αυτό δεν είναι ικανοί ούτε να τιμωρήσουν ούτε να διορθώσουν τους άλλους. Έβλεπε τώρα καθαρά ότι τούτο το αποτρόπαιο κακό που αντίκρισε με τα μάτια του στις φυλακές και στα κρατητήρια καθώς κι εκείνη η μακάρια σιγουριά όλων όσων συνεργούσαν σ' αυτό ήταν μόνο και μόνο γιατί οι άνθρωποι ήθελαν να πραγματοποιήσουν το απραγματοποίητο όντες οι ίδιοι κακοί να διορθώσουν το κακό. Οι διεφθαρμένοι ήθελαν να διορθώσουν τους διεφθαρμένους και πίστευαν ότι αυτό μπορούσε να το πετύχουν με μηχανικά μέσα. Το αποτέλεσμα όμως ήταν πως άνθρωποι φτωχοί κι άπληστοι, έχοντας κάνει επάγγελμά τους την εφαρμογή αυτής της πλασματικής τιμωρίας και αναμόρφωσης των άλλων, κατέληγαν να γίνουν οι ίδιοι διεφθαρμένοι μέχρι το μεδούλι διαφθείροντας ταυτόχρονα κι όλους όσους βασανίζουν. Έβλεπε τώρα καθαρά από πού προερχόταν όλη αυτή η φρίκη που τον κυρίευε και τι έπρεπε να κάνει για να την εξαλείψει. Η απάντηση που χρόνια αναζητούσε, ήταν εκείνη ακριβώς που έδωσε ο Χριστός στον Πέτρο: πρέπει πάντοτε να συγχωρούμε όλους τους άλλους, άπειρες φορές, γιατί δεν υπάρχουν άνθρωποι που να είναι οι ίδιοι αναμάρτητοι για να μπορούν είτε να τιμωρούν είτε να διορθώνουν τους άλλους.
Leo Tolstoy, Ανάσταση, (απόσπασμα από το τελευταίο κεφάλαιο), μτφ. Γεράσιμος Κυριακάτος,εκδ. Γκοβόστη

Sergei Rachmaninoff, Concerto No. 2

«Ο Τολστόι και στην Ανάσταση, όπως σ΄ όλο το άλλο έργο της ωριμότητάς του, στρέφει την προσοχή του σε μια θεμελιακή κοινωνική κατάσταση, απ΄ όπου προβάλλουν τα πιο καυτά προβλήματα της εποχής κι όλη η σύγχρονη κρίση του πολιτισμού. Τα προβλήματα αυτά αφορούν τις σχέσεις των ανθρώπων, που ξεχωρίζουν σε αδικητές και αδικούμενους, σ΄ εκμεταλλευτές και εκμεταλλευόμενους, σε κυρίους και υποταχτικούς. Μέσα από το έργο προβάλλει τις παρασιτικές τάξεις που ζουν από τους κόπους του λαού και πιο πολύ βλέπει την άθλια τύχη της αγροτιάς μέσα σ΄ ένα κράτος του Ζόφου που ήταν το ίδιο το εθνικό σώμα της Ρωσίας.»

Μάρκος Αυγέρης, Απόσπασμα κριτικού σημειώματος στην Ανάσταση του Τολστόι, εκδ. Χ. Μιχαλακέας & Σια, Αθήνα 1960

Ιντερμέδιο

M.C. Escher, Hand with Reflecting Sphere, 1935

"Δεν ξέρω τι νόημα έχει τούτο το ταξίδι που με αναγκάσανε να κάνω ανάμεσα σε μία νύχτα και μία άλλη νύχτα, συντροφευμένος από το σύμπαν ολόκληρο. Ξέρω πως μπορώ να διαβάζω για να διασκεδάζω το χρόνο μου. Θεωρώ την ανάγνωση τον απλούστερο τρόπο να κάνω ευχάριστο αυτό το ταξίδι, όπως και κάθε άλλο˙ πού και πού σηκώνω το βλέμμα μου από το βιβλίο όπου οι αισθήσεις μου λειτουργούν πραγματικά, και βλέπω σαν ξένος το τοπίο να φεύγει -κάμποι, πόλεις, άνδρες και γυναίκες, σχέσεις και νοσταλγίες- κι όλα αυτά δεν είναι για μένα παρά ένα επεισόδιο στην ανάπαυσή μου, μια αδρανής ψυχαγωγία καθώς ξεκουράζω τα μάτια μου από τις πολυδιαβασμένες σελίδες.

Μόνο στα όνειρά μας είμαστε αληθινοί, γιατί όλα τα άλλα, από τη στιγμή που πραγματοποιούνται, ανήκουν στον κόσμο και σ' όλους τους ανθρώπους. Αν κάποιο όνειρό μου έπαιρνε σάρκα και οστά, θα το ζήλευα, γιατί θα με είχε απατήσει επιτρέποντας στον εαυτό του να πραγματοποιηθεί. «Έκανα τις επιθυμίες μου πραγματικότητα», λέει ο αδύναμος και ψεύδεται˙ η αλήθεια είναι πως ονειρεύτηκε προφητικά ό,τι πραγματοποίησε η ζωή γι' αυτόν. Τίποτα δεν πραγματοποιούμε εμείς. Η ζωή μάς πετάει στον αέρα σαν πετραδάκια, κι εμείς φωνάζουμε από κει πάνω: «Κοιτάτε πώς κουνιέμαι».

Ό,τι και να 'ναι αυτό το ιντερμέδιο που παίχτηκε κάτω από τον προβολέα του ήλιου και το σκηνικό των άστρων, δεν μας κάνει κακό να γνωρίζουμε πως δεν είναι παρά ένα ιντερμέδιο˙ αν πίσω από τις πόρτες του θεάτρου κρύβεται η ζωή, τότε θα ζήσουμε, αν κρύβεται ο θάνατος, θα πεθάνουμε, και το έργο θα παραμένει άσχετο με όλα αυτά.

Γι' αυτό ποτέ δεν νιώθω τόσο κοντά στην αλήθεια, τόσο σε βάθος μυημένος, όσο τις λίγες φορές που πάω στο θέατρο ή στο τσίρκο: ξέρω τότε πως επιτέλους παρακολουθώ την ακριβή απομίμηση της ζωής. Και οι ηθοποιοί, οι παλιάτσοι κι οι ταχυδακτυλουργοί είναι πράγματα σημαντικά και μάταια, όπως είναι ο ήλιος κι η σελήνη, η αγάπη και ο θάνατος, η πανώλη, ο λιμός κι ο πόλεμος για την ανθρωπότητα. Όλα είναι θέατρο. Κι αν θέλω την αλήθεια, ας ξαναπιάσω το μυθιστόρημά μου."

Fernando Pessoa, απόσπασμα από Το βιβλίο της ανησυχίας (μτφρ. Άννυ Σπυράκου)    

 Rachmaninoff -  PianoConcerto No. 2   click here

Περί της ζωής...

" Οφείλουμε άραγε να εγκύψουμε στη ζωή με πάθος και αγωνία; Δεν αξίζει τόση έγνοια. Μήπως πρέπει να αδιαφορήσουμε για το τι μέλλει γενέσθαι; Θα χάσουμε όλη την απόλαυση του παιχνιδιού με την απάθεια και την αμεριμνησία μας. Αλλά ενόσω εμείς θεωρητικολογούμε περί της ζωής αυτή κύλησε, πάει, και ο θάνατος αντιμετωπίζει με τον ίδιο τρόπο τον ανόητο με τον φιλόσοφο, μολονότι αυτοί τον υποδέχονται διαφορετικά. Η αναγωγή της ζωής σε έναν μοναδικό κανόνα και μία μέθοδο είναι συνήθως επίπονη και συχνά ανώφελη ενασχόληση. Δεν είναι άλλωστε απόδειξη ότι υπερτιμούμε το έπαθλο για το οποίο αγωνιζόμαστε;"
David Hume, Ο σκεπτικιστής, Ο επικούρειος, Ο στωικός, Ο πλατωνικός, σελ.66,67, Ροές

Rachmaninov, Vocalise