"A velvet bridge"

On Prayer

You ask me how to pray to someone who is not.

All I know is that prayer constructs a velvet bridge

And walking it we are aloft, as on a springboard,

Above landscapes the color of ripe gold

Transformed by a magic stopping of the sun.

That bridge leads to the shore of Reversal

Where everything is just the opposite and the word 'is'

Unveils a meaning we hardly envisioned.

Notice: I say we; there, every one, separately,

Feels compassion for others entangled in the flesh

And knows that if there is no other shore

We will walk that aerial bridge all the same.

Czeslaw Milosz*

Vladimir Horowitz plays Chopin Mazurka in b minor Opus. 33 No. 4 -Vienna, 1987

Czeslaw Milosz (1911-2004)

Γεννημένος στην Πολωνία αλλά αποκτώντας σχετικά γρήγορα την αμερικανική υπηκοότητα, υπήρξε ένα από τα μεγαλύτερα ονόματα της ευρωπαϊκής ποίησης. Ήταν αντι-σταλινικός και εχθρός κάθε ολοκληρωτικού καθεστώτος. Το 1978 τιμήθηκε με το Διεθνές Βραβείο Λογοτεχνίας Neustadt και το 1980 με το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας .

Συνείδηση

"Η ηθική συνείδηση, που τόσους αναίσθητους έχει προσβάλει κι ακόμα περισσότερους έχει αποκηρύξει, είναι κάτι που υπάρχει και υπήρχε πάντα, δεν ήταν επινόηση των φιλοσόφων της Τεταρτογενούς Περιόδου, τότε που η ψυχή ήταν ακόμα ένα συγκεχυμένο σχέδιο. Με το πέρασμα του χρόνου, και μαζί με τις δραστηριότητες της συναναστροφής και τις γενετικές αλλαγές, καταφέραμε να βάλουμε τη συνείδηση στο χρώμα του αίματος και στο αλάτι των δακρύων μας και, σαν να μην έφτανε αυτό, κάναμε τα μάτια μας έναν καθρέφτη γυρισμένο προς τα μέσα, με αποτέλεσμα πολλές φορές να δείχνουν εκείνα χωρίς φειδώ αυτό που εμείς πασχίζουμε ν' αρνηθούμε με το στόμα. Αν προσθέσουμε τώρα σ' αυτό το γενικό πλαίσιο την ιδιαίτερη περίσταση κατά την οποία στα απλοϊκά πνεύματα η ενοχή για κάποιο κακό που διαπράχθηκε συχνά συγχέεται με προγονικούς φόβους κάθε τύπου, προκύπτει τελικά η τιμωρία του παραβάτη να είναι η διπλάσια απ' αυτήν που του άξιζε."

Ζοσέ Σαραμάγκου, Περί τυφλότητος

Chopin,Fantasie Impromptu

Ρωσική ορχήστρα κόρνων και βιρτουόζος

Egon Schiele, Self Portrait, 1912

«Από την άλλη πλευρά, αυτό που κάνει τους ανθρώπους κοινωνικούς δεν είναι παρά η ανικανότητά τους ν’ αντέξουν τη μοναξιά τους και τον εαυτό τους όταν είναι μόνοι τους. Το εσωτερικό κενό και ο υπερκορεσμός είναι αυτά που τους εξωθούν στην κοινωνικότητα καθώς επίσης σε ξένες χώρες και σε ταξίδια. Το πνεύμα τους στερείται της ελαστικότητας που απαιτείται για να δώσει το ίδιο κίνηση στον εαυτό του· για το λόγο αυτό χρειάζεται διαρκή διέγερση έξωθεν, μάλιστα την πλέον ισχυρή, την διέγερση δηλαδή την προερχόμενη με όμοια προς αυτούς πλάσματα. Χωρίς αυτήν το πνεύμα τους βυθίζεται υπό την πίεση του ιδίου βάρους και περιπίπτει σ’ έναν θλιπτικό λήθαργο. Θα μπορούσε επίσης να πει κανείς ότι ο καθένας απ’ αυτούς δεν είναι παρά ένα μικρό κλάσμα της ιδέας του ανθρώπου, ώστε χρειάζεται να συμπληρωθεί με τη βοήθεια άλλων για να προκύψει ένα λίγο πολύ ανθρώπινο συνειδέναι. Όποιος, αντίθετα, είναι ένας ολόκληρος άνθρωπος, ένας άνθρωπος κατ’ εξοχήν, αντιπροσωπεύει μία μονάδα και όχι ένα κλάσμα και αρκείται, άρα, στον εαυτό του.»

Arthur Schopenhauer, Αφορισμοί για την πρακτική σοφία της ζωής, μτφ. Δ.Υφαντής, εκδ. Ροές

Chopin "Heroic" Polonaise Op. 53

Το χάρισμα της μεταμόρφωσης

Sandro Botticelli, The Birth of Venus 
(λεπτομέρεια)

( Και το ...σύννεφo, κρατώντας με σφιχτά στην πελώρια και ζεστή του αγκαλιά - θαρρώ πως άκουσα τους χτύπους της καρδιάς του - , αναστέναξε βαριά και συνέχισε την παράξενη ιστορία του...c.g.)

"...Τότε το φίδι κουλουριάστηκε στο κλαδί ενός πεθαμένου δέντρου και σφύριξε στο αφτί: «Η πέτρα μπορεί να σε μεταμορφώσει σ’ ό,τι θέλεις. Γρήγορα πες της την επιθυμία σου πριν είναι πολύ αργά.!»

Ο Πίκτορ τρόμαξε και φοβόταν μήπως χάσει την τύχη του. Είπε βιαστικά τη λέξη και μεταμορφώθηκε σε δέντρο· γιατί το να’ ναι δέντρο, το’ χε επιθυμήσει ήδη αρκετές φορές, επειδή τα δέντρα του φαίνονταν όλο ηρεμία, δύναμη και μεγαλοπρέπεια.

Ο Πίκτορ έγινε δέντρο. Έβγαλε ρίζες μες στη γη, τεντώθηκε στα ύψη, φύλλα και κλαδιά ξεφύτρωναν από τα μέλη του. Κι ήταν πολύ ευχαριστημένος γι’ αυτό. Ρουφούσε με διψασμένες ίνες βαθιά μέσα στη δροσερή γη και φυσούσε με τα φύλλα του ψηλά στο γαλάζιο τ’ ουρανού. Έντομα ζούσαν στο φλοιό του· στα πόδια του, λαγοί και σκαντζόχοιροι· στα κλαδιά του, πουλιά.

Το δέντρο Πίκτορ ήταν ευτυχισμένο και δε μετρούσε τα χρόνια που περνούσαν. Πάρα πολλά χρόνια πέρασαν, όταν πια κατάλαβε ότι η ευτυχία του δεν ήταν τέλεια. Αργά μόνο έμαθε να βλέπει με τα δεντρομάτια. Στο τέλος μπόρεσε να δει, κι έγινε δυστυχισμένος.

Είδε, δηλαδή, πως γύρω ολόγυρά του, στον Παράδεισο, τα περισσότερα όντα μεταμορφώνονταν πολύ συχνά, κι όλα κυλούσαν σ’ ένα μαγικό ρεύμα αιώνιας μεταμόρφωσης. Είδε λουλούδια να γίνονται πετράδια ή πουλιά, που πέταγαν μακριά και σιγοσφύριζαν σχίζοντας τον αέρα. Είδε δίπλα του κάποια δέντρα να εξαφανίζονται ξαφνικά:το ένα διαλυόταν σε πηγή, το άλλο γινόταν κροκόδειλος, ένα άλλο κολυμπούσε παραπέρα, χαρούμενο και δροσερό, κεφάτο, ζωηρό, μεταμορφωμένο σε ψάρι, παίζοντας καινούρια παιχνίδια σε καινούρια μορφή. Ελέφαντες γίνονταν βράχοι, άλλαζαν σε λουλούδια καμηλοπαρδάλεις.

Αυτός, όμως, το δέντρο Πίκτορ, έμενε πάντα το ίδιο· δεν μπορούσε πια να μεταμορφωθεί. Απ’ τη στιγμή που το συνειδητοποίησε αυτό, εξαφανίστηκε η ευτυχία του – άρχισε να γερνάει, κι έπαιρνε όλο και πιο πολύ εκείνη την κουρασμένη, σοβαρή και θλιμμένη στάση που μπορεί να παρατηρήσει κανείς σε πολλά γέρικα δέντρα. Αλλά και σε άλογα, σ’ ανθρώπους και πουλιά και σ’ όλα τα όντα μπορεί να τη δει κανείς καθημερινά: αν δεν κατέχουν το χάρισμα της μεταμόρφωσης, πέφτουν με τον καιρό σε θλίψη και κατάπτωση, και χάνεται η ομορφιά τους..."                                            

Hermann Hesse, Pictor’s Metamorphoses (Οι μεταμορφώσεις του Πίκτορ), μτφ. Κυρ. Συντελή, εκδ. Καστανιώτη

                                                                                                                         

Chopin, "Valse brillante" Op. 34 No. 2 in A Minor 

Σιωπή και αγένεια...

Amedeo Modigliani, tete,1914

Μου φαίνεται επίσης ότι η πιο αγενής λέξη και η πιο αγενής επιστολή είναι πιο αγαθές, πιο έντιμες από τη σιωπή. Εκείνοι που σιωπούν σχεδόν πάντα στερούνται λεπτότητας και εσωτερικής ευγένειας· η σιωπή είναι μια ένσταση, το να καταπίνεις τα λόγια σου οδηγεί αναγκαστικά σε έναν κακό χαρακτήρα – καταστρέφει ακόμα και το στομάχι. Όλοι όσοι σιωπούν είναι δυσπεπτικοί. – Βλέπετε, δε θα ήθελα να υποτιμάται η αγένεια, είναι η πλέον ανθρώπινη μορφή αντιλογίας και, μέσα στη μαλθακότητα της εποχής μας, μια από τις πρώτες αρετές μας.- Όταν είναι κανείς αρκετά πλούσιος για κάτι τέτοιο, είναι μάλλον καλοτυχία το να έχει άδικο. Ένας θεός που θα ερχόταν στη γη δε θα έπρεπε να πράττει τίποτε άλλο παρά μόνο αδικίες – να αναλαμβάνει όχι την τιμωρία αλλά την ενοχή· μόνον αυτό θα ήταν πράγματι θείο.

Friedrich Nietzsche, αποσπ. "Γιατί είμαι τόσο σοφός"

Chopin "Nocturnein C-Sharp  Minor"  

Η "ασυνειδησία"

Pablo Picasso, Seated Harlequin 

Ο άνθρωπος, λέτε, είναι ένα συνειδητό ζώο. Ευτυχώς γι’ αυτόν, είναι συνειδητός μόνο κατά ένα μέρος. Μόνο στο μέτρο που είναι ασύνειδος είναι ευτυχής. Τι φρίκη αν ο άνθρωπος είχε δημιουργηθεί πραγματικά συνειδητός! Τι παραφορά από λύπες, από αδυναμίες και από ταλαιπωρίες ανά τον κόσμο! Τι μέρα για το Κακό! Τι κυριάρχηση του πόνου!

Μόνο η ασυνειδησία και η άγνοια επιτρέπουν στον άνθρωπο να είναι ευτυχής. Το πρότυπο της ευτυχίας είναι το παιδί. Η μόνη στιγμή που το παιδί δεν είναι ευτυχισμένο είναι όταν είναι άρρωστο. Και μια οικουμενική συνείδηση του εαυτού του συνδέεται με αυτή την αρρώστια.

Ο άνθρωπος στην αρχή δεν έχει συνείδηση της μικρότητάς του απέναντι στο χώρο και δεν καταλαβαίνει ποτέ καθαρά την ασημαντότητά του απέναντι στο χρόνο.

Η ασυνειδησία της αδυναμίας μάς  συνιστά τη δύναμή μας. Η ασυνειδησία του κινδύνου συνιστά την τόλμη μας. Η ασυνειδησία του μυστηρίου και της φρίκης που αντιπροσωπεύει ο θάνατος συνιστά το θάρρος μας  ενώπιόν του.

Τι μπορεί να μας δώσει απόλαυση ή μεγαλείο; Οι αισθήσεις; Τίποτε απ’ αυτά· διότι [ ].

Η γνώση; Η μόνη ευτυχία της γνώσης είναι η άγνοια, είναι η ασυνειδησία όσων δεν ξέρουμε και δεν θα μάθουμε ποτέ. Η απόλαυσή μας στη δράση από το ότι δεν υπολογίζουμε μέχρι ποίου σημείου κάθε ανθρώπινη πράξη είναι ριζικά περιορισμένη και ανώφελη.

Αλλά, μας λένε, χωρίς αυτή την ασυνειδησία, χωρίς αυτή την αμόρφωτη πίστη, τι θα κάναμε; Τίποτα. Αλλ’ ό,τι είναι καμωμένο τι είναι, αν όχι τίποτα; Τι αξίζει στο σύστημα του κόσμου και των όντων η ελάχιστη δραστηριότητά μας;

Να γνωρίζουμε; Τι λοιπόν; Την εξωτερική όψη των πραγμάτων; Ο δρόμος είναι ακαθόριστος· η εξωτερική όψη είναι αστείρευτη και δεν υπάρχει παρά μόνο μια βεβαιότητα: δεν γνωρίζουμε ποτέ τα πάντα και δεδομένου ότι για να γνωρίζουμε πραγματικά, γιατί η γνώση είναι σύνθεση, θα έπρεπε όντως να γνωρίζουμε τα πάντα, συνεπάγεται ότι η  γνώση μας είναι συνθετική, κοινότοπη, απατηλή, τιποτένια.

Να γνωρίζουμε την ουσία των πραγμάτων; Κανένα τους δεν έχει ουσία. Δεν βλέπουμε παρά το εξωτερικό τους· και θα έπρεπε να γνωρίζουμε όλο τους το εξωτερικό για να μπορέσουμε να συναγάγουμε την ουσία. Ακόμη κι αν γνωρίζαμε τη σύνθεση του εξωτερικού – θα μας ανοιγόταν άραγε το πραγματικό;

Μήπως τότε καταλαβαίνουμε ενστικτωδώς την ουσία του κόσμου; Πώς; Η αλήθεια είναι μία. Αν ήταν στο χέρι μας να τη βρούμε θα την είχαμε ήδη βρει. Θα ήμασταν εντός της εξαρχής.

Τι με νοιάζει αν συσσωρεύονται επινοήσεις επί επινοήσεων, εμπειρίες επί εμπειριών, που καθιστούν πιο περίπλοκη τη ζωή και τη σκέψη… Παραμένουμε στην ίδια άπειρη απόσταση από την αλήθεια και την ευτυχία. Διότι όσο μεγάλο κι αν είναι το μέρος της σφαίρας απ’ όπου προέρχονται η αλήθεια και η πραγματικότητα, η αλήθεια είναι ότι υποφέρω, ότι υποφέρουμε. Πίσω από τον κόσμο υπάρχει ό,τι υπάρχει, αλλά πίσω από την οδύνη μου δεν υπάρχει τίποτα.  Όταν αισθάνομαι ότι υποφέρω, δεν κάνω λάθος όταν λέω ότι υποφέρω και τίποτα περισσότερο. Το ήμισυ της οδύνης συνίσταται στο ότι την αισθάνομαι…

Fernando Pessoa, Ο ερημίτης του μαύρου βουνού (απόσπασμα), μτφ. Μ. Παπαδήμα 

                      

   F. Chopin: Piano Concerto No 1 in E-minor  op. 11  

Παράθυρα προς την πέμπτη εποχή

Egon Schiele

"Ξέρεις την κόμη που έγραψε τον άνεμο; Τις ματιές που παραλληλίσανε το χρόνο; Τη σιωπή που ένιωσε τον εαυτό της;

Αλλά είσαι εσύ μια νυχτερινή επινόηση που αρέσκεται στις βροχερές εκμυστηρεύσεις. Που αρέσκεται στο τριίστιο ξάνοιγμα του πόντου. Είσαι μια περίπτωση ακατόρθωτη που όταν ναυαγήσει βασιλεύει. Μια φανταχτερή καταστροφή είσαι...

 Α! Θέλω να' ρθουν τα στοιχεία που ξέρουν ν' αρπάζουν. Η μέση των συλλογισμών μου θα ευφράνει την καμπύλη τους διάθεση. Όταν ανέβουν μεγαλώνοντας τα δαχτυλίδια ο ξαφνικός ουρανός θα πάρει το χρώμα της προτελευταίας μου αμαρτίας.

Ενώ η τελευταία θα γοητεύεται ακόμη από τα μοναχικά τούτα λόγια!" 

 Οδ. Ελύτης, Προσανατολισμοί

                        

Frédéric CHOPIN:  Waltz in A minor