"Somewhere in time" *

by Helena Almeida

" «ο χρόνος είναι άπειρος, αλλά τα πράγματα στο χρόνο, δηλαδή τα απτά υλικά σώματα, είναι πεπερασμένα…Σύμφωνα λοιπόν με τους αιώνιους νόμους που διέπουν τους πιθανούς συνδυασμούς αυτού του αέναου παιχνιδιού επαναλήψεων, όσος χρόνος κι αν περάσει, όλες οι συγκυρίες που έχουν υπάρξει σ΄ αυτή τη γη κάποτε θα ξαναϋπάρξουν, θα ξαναβρεθούν σε σχέσεις έλξης ή άπωσης, αγάπης ή μίσους…Θα έρθει έτσι κάποτε η μέρα που θα γεννηθεί ένας άντρας ολόιδιος μ’ εμένα και μια γυναίκα ολόιδια με τη Μαρία.» (F. Nietzsche, The Will to Power)

Το παράδοξο της αέναης επανάληψης στο χώρο, πέρα από την ψυχολογική αμηχανία που μας δημιουργεί, έχει κι άλλες συνέπειες. Αν για παράδειγμα, θεωρούμε ότι οι πιθανότητες εμφάνισης ζωής στο σύμπαν  είναι μη μηδενικές, αυτό συμβαίνει επειδή πρόκειται για κάτι που συνέβη με φυσικό τρόπο στη Γη. Αν λοιπόν το σύμπαν είναι άπειρο, τότε πρέπει εντός του να υπάρχουν άπειροι πολιτισμοί έμβιων όντων. Ανάμεσά τους θα υπάρχουν και πιστά αντίγραφα του εαυτού μας σε κάθε ηλικία. Ακόμη κι αν πεθάνουμε, θα υπάρχουν άπειροι σωσίες μας με τις ίδιες ακριβώς αναμνήσεις και εμπειρίες που θα συνεχίζουν να ζουν. Αφού λοιπόν αυτή η αλληλοδιαδοχή συνεχίζεται επ’ άπειρον στο χρόνο, κατά κάποιον τρόπο, ζούμε όλοι μας «αιώνια».[........................]

Το παράδοξο των αντιγράφων γίνεται πραγματικότητα 

σε ένα σύμπαν όπου τίποτε δεν είναι πρωτότυπο. 

Σκηνή από την παράσταση του θεατρικού έργου 

του Luca Ronconi, Infinities στο Μιλάνο

(Foto di Marcello Norberth)

Η αλήθεια είναι πως δεν έχουμε κανένα λόγο να θεωρούμε ότι το αντίγραφό μας θα ενεργούσε ακριβώς όπως εμείς. Ακόμα κι αν ως εκείνη τη στιγμή είχαμε ζήσει ακριβώς τα ίδια πράγματα, μπροστά σε μια νέα κατάσταση μπορεί να συμπεριφερόμασταν πολύ διαφορετικά, όπως θα έκαναν και δύο ομοζυγωτικοί δίδυμοι. Οι μελλοντικές εμπειρίες και επιλογές μας θα μπορούσαν να είναι τελείως διαφορετικές. Για την ακρίβεια, αυτό θα ήταν πολύ πιθανότερο από το να ζήσουμε ακριβώς τα ίδια πράγματα και στο μέλλον. Βέβαια, σε κάποια άλλη περιοχή του σύμπαντος, θα υπήρχαν και σωσίες μας οι οποίοι θα έπαιρναν τις ίδιες αποφάσεις και θα είχαν τα ίδια χαρακτηριστικά μ’ εμάς σε όλα τα επίπεδα. [………………] Το 1896, ο Χέρμπερτ Σπένσερ διατύπωσε μια ανάλογη ιδέα, αναφερόμενος στην εξελικτική διαδικασία:
«Μπορούμε να φανταστούμε ένα παρελθόν κατά το οποίο σημειώθηκαν διαδοχικές Εξελίξεις ανάλογες με αυτήν που εκτυλίσσεται τώρα, και ένα μέλλον στο οποίο θα συνεχίσει να γίνεται το ίδιο – πάντα με βάση την ίδια αρχή, αλλά ποτέ με τα ίδια αποτελέσματα.» " (H. Spencer, First Principles, 1896)

John D. Barrow, (The infinite book) Άπειρο – Τα μαθηματικά της αθανασίας, εκδ. Τραυλός, 2005, σελ. 205-207

Rachmaninoff, Piano Concerto no. 3 in D minor

* "Somewhere in time" is a 1980 romantic science fiction film directed by Jeannot Szwarc. It is a film adaptation of the 1975 novel Bid Time Return by Richard Matheson, who also wrote the screenplay. 

Ανθρώπινο πολύ ανθρώπινο

Picasso,The Old Guitarist

«Σκέψου λίγο μόνος σου πόσο διαφορετικά είναι τα αισθήματα, πόσο διιστάμενες οι γνώμες, ακόμη και ανάμεσα στους στενότερους γνωστούς. Πόσο διαφορετική θέση ή ένταση έχουν ακόμη και ίδιες γνώμες στα κεφάλια των φίλων σου και στο δικό σου· πόσες εκατοντάδες φορές παρουσιάζεται αφορμή για παρεξήγηση, για εχθρικό αποχωρισμό από τον άλλο. Μετά από όλα αυτά, θα πεις στον εαυτό σου: πόσο ανασφαλές είναι το έδαφος πάνω στο οποίο πατούν όλες οι συμμαχίες μας και  οι φιλίες μας, πόσο κοντά είναι οι παγωμένες νεροποντές ή ο κακός καιρός, πόσο μοναχικός είναι κάθε άνθρωπος! Αν το καταλάβει κανείς αυτό, κι επίσης ότι όλες οι γνώμες των  συνανθρώπων του, με τα είδη τους και τις εντάσεις τους, είναι εξίσου αναγκαίες και ανεύθυνες σαν τις πράξεις τους· αν μάθει κανείς να βλέπει αυτή την εσωτερική αναγκαιότητα των γνωμών, που οφείλεται στην αξιεδιάλυτη συνύφανση του χαρακτήρα, της απασχόλησης, του ταλέντου και του περίγυρου – τότε θα ξεφορτωθεί ίσως την πικρία και τη δριμύτητα του αισθήματος, με την οποία φώναζε εκείνος ο σοφός: «Φίλοι, δεν υπάρχουν φίλοι!»* . Θα παραδεχθεί μάλλον: ναι, υπάρχουν φίλοι, αλλά έχουν οδηγηθεί προς τα εσένα  από την πλάνη, την εξαπάτηση· και πρέπει να έχουν μάθει να μένουν σιωπηλοί, προκειμένου να παραμένουν φίλοι σου·»

Friedrich Nietzsche, Ανθρώπινο πολύ ανθρώπινο 2,μτφ. Ζήσης Σαρίκας, εκδοτική Θεσσσαλονίκης
*αποδίδεται στον Αριστοτέλη

Η πλάνη μιας ψευδούς αιτιότητας

Matteo Sbaragli,Vanitas portrait of reverse

Opera Gallery Monaco

Οι άνθρωποι σε κάθε εποχή πίστευαν ότι ήξεραν τι είναι αιτία: όμως από πού αντλούσαμε αυτή μας τη γνώση ή, πιο συγκεκριμένα, αυτή μας την πίστη ότι κατείχαμε αυτή τη γνώση; Από τη σφαίρα των περίφημων «εσωτερικών γεγονότων», κανένα εκ των οποίων δεν έχει αποδειχθεί μέχρι τώρα πραγματικό. Πιστεύαμε πως ήμασταν εμείς οι ίδιοι οι αιτιώδεις παράγοντες της πράξης της θέλησης· νομίζαμε πως τουλάχιστον εδώ συλλαμβάναμε την αιτιότητα επ’ αυτοφώρω. Επίσης, κανένας δεν αμφέβαλλε ότι όλα τα antecedentia [προγενέστερα] μιας πράξης, οι αιτίες της, έπρεπε να αναζητηθούν στη συνείδηση και ότι θα μπορούσε να τα βρει κανείς εκεί, αν τα αναζητούσε – ως «κίνητρα»: αλλιώς, κανένας δε θα ήταν ελεύθερος να κάνει την πράξη αυτή ούτε θα ήταν υπεύθυνος γι΄ αυτήν. Τέλος, ποιος θα αμφισβητούσε ότι μια σκέψη προκαλείται από κάτι; Το ότι το Εγώ προκαλεί τη σκέψη;… 
Από αυτά τα τρία «εσωτερικά γεγονότα», μέσω των οποίων φαινόταν να πιστοποιείται η αυθεντικότητα της αιτιότητας, το πρώτο και το πιο πειστικό είναι εκείνο της θέλησης ως αιτίας· η σύλληψη μιας συνείδησης («πνεύματος») ως αιτίας και αργότερα εκείνη του Εγώ (του «υποκειμένου») ως αιτίας είναι απλώς μεταγενέστερες, καθώς πρώτα εδραιώθηκε η αιτιότητα της θέλησης ως δεδομένη, ως εμπειρία… Εν τω μεταξύ σκεφτήκαμε τα πράγματα καλύτερα. Σήμερα δεν πιστεύουμε λέξη από όλα αυτά. Η θέληση δεν κινεί τίποτε πια, επομένως και τίποτε δεν εξηγεί πια – απλώς συνοδεύει τα συμβάντα· μπορεί ακόμα και να απουσιάζει. Το λεγόμενο "κίνητρο": άλλη μια πλάνη. Απλώς ένα επιφανειακό φαινόμενο της συνείδησης, ένα συνοδευτικό στοιχείο της πράξης, το οποίο συγκαλύπτει μάλλον παρά αποκαλύπτει τα antecedentia [προγενέστερα] μιας πράξης. Και τώρα το Εγώ! Αυτό έχει γίνει μύθος, αποκύημα της φαντασίας, λεκτικό παιχνίδι: έχει πάψει εντελώς να σκέφτεται, να αισθάνεται και να θέλει!... 
Τι προκύπτει από αυτό; Δεν υπάρχουν καθόλου πνευματικές αιτίες! Όλη η δήθεν εμπειρία που τις επιβεβαίωνε πήγε κατά διαόλου! Αυτό προκύπτει! – Και είχαμε κάνει υπερβολική κατάχρηση αυτής της «εμπειρίας»· βασιζόμενοι σε αυτήν είχαμε πλάσει τον κόσμο σαν έναν κόσμο αιτιών, σαν ένα κόσμο θέλησης, σαν ένα κόσμο πνευμάτων. Η παλαιότερη και μακροβιότερη ψυχολογία ήταν εδώ επί το έργον, δεν έκανε τίποτε άλλο: κάθε συμβάν ήταν γι’ αυτήν μια πράξη, κάθε πράξη το αποτέλεσμα μιας θέλησης· ο κόσμος έγινε γι’ αυτήν μια πολλαπλότητα δρώντων, ένας δρων (ένα «υποκείμενο») φορτώθηκε κάθε συμβάν. 
Ο άνθρωπος πρόβαλε από τον εαυτό του προς τα έξω τα τρία «εσωτερικά γεγονότα» του, στα οποία πίστευε ακράδαντα, δηλαδή τη θέληση, το πνεύμα, το Εγώ – άντλησε την έννοια του Είναι μόνον από την έννοια του Εγώ, έθεσε τα «πράγματα» ως όντα σύμφωνα με τη δική του έννοια του Εγώ ως αιτίας. Δεν είναι να απορεί κανείς που αργότερα ξανάβρισκε πάντοτε στα πράγματα ό,τι είχε βάλει ο ίδιος σε αυτά! – το πράγμα καθ’ εαυτό, για να το πω άλλη μια φορά, η έννοια «πράγμα»είναι απλώς μια αντανάκλαση της πίστης στο Εγώ ως αιτία…Ακόμα και στο άτομό σας, κύριοι μηχανοκράτες και φυσικοί μου, πόσο πολλή πλάνη, πόσο υποτυπώδης ψυχολογία εξακολουθεί να υπάρχει στο άτομό σας! – Για να μη μιλήσω για το «πράγμα καθ’ εαυτό», για το horrendum pudendum των μεταφυσικών! Η πλάνη να συγχέουμε το πνεύμα ως αιτία με την πραγματικότητα! Και να την ανάγουμε σε μέτρο της πραγματικότητας! Και να την αποκαλούμε Θεό! -

 Friedrich Nietzsche, αποσπ. "Γιατί είμαι τόσο σοφός"

Mozart, concerto 20 in D, K.466 - 1.  Allegro     

πηγή video: tguiot

Σιωπή και αγένεια...

Amedeo Modigliani, tete,1914

Μου φαίνεται επίσης ότι η πιο αγενής λέξη και η πιο αγενής επιστολή είναι πιο αγαθές, πιο έντιμες από τη σιωπή. Εκείνοι που σιωπούν σχεδόν πάντα στερούνται λεπτότητας και εσωτερικής ευγένειας· η σιωπή είναι μια ένσταση, το να καταπίνεις τα λόγια σου οδηγεί αναγκαστικά σε έναν κακό χαρακτήρα – καταστρέφει ακόμα και το στομάχι. Όλοι όσοι σιωπούν είναι δυσπεπτικοί. – Βλέπετε, δε θα ήθελα να υποτιμάται η αγένεια, είναι η πλέον ανθρώπινη μορφή αντιλογίας και, μέσα στη μαλθακότητα της εποχής μας, μια από τις πρώτες αρετές μας.- Όταν είναι κανείς αρκετά πλούσιος για κάτι τέτοιο, είναι μάλλον καλοτυχία το να έχει άδικο. Ένας θεός που θα ερχόταν στη γη δε θα έπρεπε να πράττει τίποτε άλλο παρά μόνο αδικίες – να αναλαμβάνει όχι την τιμωρία αλλά την ενοχή· μόνον αυτό θα ήταν πράγματι θείο.

Friedrich Nietzsche, αποσπ. "Γιατί είμαι τόσο σοφός"

Chopin "Nocturnein C-Sharp  Minor"